Canvas CuriosaHet Koninklijk Paleis van Brussel
Op onze nationale feestdag van 21 juli passeert het militaire defilé voorbij het Koninklijk Paleis van Brussel. Een iconisch gebouw, dat een hele geschiedenis met zich meedraagt. Vandaag kennen we het Paleizenplein met de ietwat pompeuze frontgevel uit de tijd van - hoe kan het ook anders - Leopold II, maar vroeger zag deze plek er helemaal anders uit.
Canvas Curiosa duikt in de koninklijke archieven en neemt je mee op een trip door het verleden van deze majestueuze residentie: van de hertogen van Brabant en keizer Karel over Napoleon en koning Willem I tot Filips van België.
- William Wyld, Bruxelles: Place des Palais, 1843 (Royal Collection Trust, Londen)
- Op de achtergrond klinkt de Dahomese Rapsodie van August De Boeck, uitgevoerd door het BRT- Filharmonisch Orkest o.l.v. Alexander Rahbari
Coudenbergpaleis
Op de plek waar nu het Koninklijk Paleis staat, lag vroeger het Coudenbergpaleis. Dit verblijf van de hertogen van Brabant werd door de Bourgondiërs en later door de Habsburgers uitgebreid en verfraaid tot een van de meest luisterrijke hofresidenties van Europa.
De oorsprong van dit paleis gaat terug tot de 12e eeuw. In de 13e eeuw roepen de hertogen van Brabant de stad Brussel uit tot hun politieke centrum. De oude burcht wordt verbouwd tot een prachtig paleis en zal uitgroeien tot dé ontmoetingsplaats voor de internationale diplomatie. Ten tijde van de Bourgondiërs bekostigt de stad de bouw van een prestigieuze pronkzaal, de Aula Magna, waar grote ontvangsten en plechtigheden plaatsvinden.
Gedurende de eerste helft van de 16e eeuw zal keizer Karel V persoonlijk toezien op de verdere uitbouw van het paleis. Tijdens zijn bewind wordt een indrukwekkende gotische hofkapel opgetrokken. De andere vleugels van het paleis blijven niet achter: het hoofdgebouw wordt nu eens verbreed, dan weer vergroot, en ook verhoogd. Men voegt vensters toe en men bouwt een uitgestrekte galerij, versierd met beelden. Binnenin tooien schilderijen van o.a. Breughel, Titiaan en Rubens de zalen. Het Warandepark, oorspronkelijk een jachtterrein, wordt een lustpark.
- Jan Breughel de Jonge, Het Coudenbergpaleis, gezien vanuit de Warande, ca.1627 (Prado, Madrid)
Brand op de Coudenberg
Het paleizencomplex wordt meermaals geteisterd door brand, zoals o.m. te zien op een schilderij uit 1679. Maar telkens wordt het nadien hersteld en verfraaid.
Op 3 februari 1731 wordt het paleis compleet verwoest door een reusachtige brand. Het onderzoeksrapport situeert de brandhaard in de keukens, waar men confituren aan het maken was voor een gepland banket, maar vermoedelijk wordt hier een loopje met de waarheid genomen om de landvoogdes te behagen, want volgens een ander verslag ontstond het vuur in de slaapvertrekken van haar hofdames.
De hele nacht lang bestrijdt de paleiswacht de brand met de middelen waarover men in die tijd beschikte: lederen emmers en brandspuiten. Een strakke wind wakkert de vlammen aan en het vriesweer bemoeilijkt de watertoevoer. Bij het ochtendgloren is het grootste gedeelte van het paleis in vlammen opgegaan. Enkel de muren van de staatsiezaal Aula Magna en de hofkapel staan nog overeind. De zwartgeblakerde ruïnes zullen vier decennia lang de buurt ontsieren. Ze krijgen de bijnaam ‘Verbrand Hof’.
Vandaag kan je de ondergrondse restanten van dit paleis nog bezoeken in het Coudenbergmuseum onder het Koningsplein.
- Gillis van Auwerkerken, Brand van het Coudenbergpaleis, 1679 (Broodhuis, Brussel)
Hotel Belgiojoso
Het enorme terrein van de oude, afgebrande paleisgebouwen op de Coudenberg wordt na verloop van tijd in percelen verdeeld en geleidelijk komen er riante herenhuizen en voorname woningen voor de rijke Brusselse bourgeoisie en de adel.
Het Hotel Belgiojoso, genoemd naar de gevolmachtigde minister van Oostenrijk die er had geresideerd, was een aanzienlijk en luxueus hof, dat over een eigen balzaal beschikte. Het was gebouwd in 1785 door de architect Louis Montoyer. Montoyer zou ook meewerken aan de neoklassieke kerk van Sint-Jacob-op-Coudenberg. Het Hotel Belgiojoso wordt de Brusselse stadsresidentie van niemand minder dan Napoleon Bonaparte.
Wanneer in 1815 - na de Slag van Waterloo - Willem van Oranje-Nassau koning van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden wordt, moet hij uiteraard ook in Brussel een paleis hebben. Koning Willem I krijgt het Hotel Belgiojoso als ambtswoning, samen met het ernaast gelegen Hotel Bender. De twee huizen zijn aanvankelijk nog gescheiden door een centrale laan.
- Hotel Belgiojoso, oude prent van vóór 1815 (KBR, Brussel)
De Hollandse gevel
Koning Willem I wil iets ruimer wonen en laat de twee herenhuizen Belgiojoso en Bender samenvoegen en uitbreiden tot één paleis, weliswaar met een strenge, weinig versierde gevel. Hij blijft tenslotte een zuinige calvinist. De bouw van het nieuwe paleis start in 1819, maar zal aanslepen tot 1829 wanneer de sobere voorgevel, die uitkijkt op het Paleizenplein en het Warandepark, wordt voltooid.
Drie opeenvolgende hofarchitecten zijn verantwoordelijk voor de bouw. De eerste, Ghislain-Joseph Henry, bouwde ook het Kasteel van Seneffe, de tweede, Charles Vander Straeten, ontwierp de Leeuw van Waterloo en de derde architect, Tilman-François Suys, tekende de bekende Mozes en Aäronkerk in Amsterdam.
Voor de interieurdecoratie wordt de Franse beeldhouwer François Rude aangetrokken, bekend van de Arc de Triomphe in Parijs.
- Koninklijk Paleis met de oude gevel, oude foto (Library of Congres, Washington)
Paleis voor de Coburgers
Het paleis is amper klaar als de Belgische Revolutie van 1830 uitbreekt. De kersverse koning Leopold I van Saksen-Coburg kan onmiddellijk zijn intrek nemen in het nagelnieuwe paleis van zijn voorganger Willem I.
Voor alle duidelijkheid: Leopold I woont hier niet. Dat doet hij in het Kasteel van Laken. Hij gebruikt het paleis van Brussel als kantoor en voor officiële plechtigheden en ontvangsten. Op enkele interne verbouwingen na blijft het paleis ongewijzigd.
Maar dat zal veranderen na het overlijden van Leopold I in 1865 en de troonsbestijging van zijn opvolger, de ambitieuze Leopold II.
- Jan Verhas, De optocht van de scholen in 1878 voor het paleis (KMSK Brussel)
Een paleis voor Leopold II
Aanvankelijk beperkt Leopold II zich nog tot de opknappen van de binnenzijde van het paleis. Architect Alphonse Balat mag een impressionante eretrap aanleggen en ook diverse salons verfraaien. Hij zal later ook de beroemde Koninklijke serres van Laken bouwen.
Leopold II wil natuurlijk ook dat het exterieur er koninklijk uitziet en dat kan je moeilijk zeggen van de simpele en strenge Hollandse gevel. Architect Balat zal een eerste project voorstellen, maar hij overlijdt. Zijn opvolger Henri Maquet, ook bekend van de Venetiaanse Gaanderijen in Oostende, ontwerpt een monumentale gevel in eclectische stijl met indrukwekkende colonnades en een klassiek fronton. En uiteraard met het logo van Leopold: de dubbele L.
'Size matters' denkt Leopold II en dus laat hij de twee bijgebouwen aan de uiterste zijden van het paleis, het Hof Belle-Vue rechts en het Hof Walckiers links, met het centrale gebouw verbinden door halfronde galerijen. Op die manier creëert hij een gevelpartij van niet minder dan 300 meter breed, een stuk groter dan Buckingham Palace in Londen!
Het Paleizenplein dat vroeger aan de gevel grensde, wordt verlegd. Zo komt er plaats voor een brede voortuin in Franse stijl en krijg je een ruimer zicht op de paleisgevel.
- Koninklijk Paleis van Brussel, huidige toestand met voortuinen (cc). De foto werd genomen op een moment dat de koning in het land was; vandaar de vlag op de koepel.
Canvas CuriosaZin in meer Canvas Curiosa?Scroll door de voorbije afleveringen
Het verhaal achter de Guldensporenslag
Op 11 juli viert Vlaanderen de feestdag van de Vlaamse gemeenschap. Wat valt er te herdenken?
Tuurlijk, de Guldensporenslag van 1302, maar waarom is die veldslag zo belangrijk dat we er meer dan zeven eeuwen later nog naar teruggrijpen? We duiken de geschiedenis in.
De meridianen van Quetelet
Op verschillende plaatsen in België zijn geheimzinnige lijnen en punten te zien: een koperen strip in een kerkvloer, lijnen van kasseien op een marktplein, bronzen klinknagels in een straat...
Ontdek hier het hoe en waarom van de middaglijnen van Quetelet.
Hoe kwam Alfred Loewenstein aan zijn einde?
In 1928 was de Belgische miljonair Alfred Loewenstein een van de rijkste mensen ter wereld. Hij overleed op dramatische wijze: hij viel uit zijn privévliegtuig boven de Noordzee. Per ongeluk!
Tenminste, zo luidt de officiële versie...
De Paganini van Halle
In zijn tijd werd hij geroemd als de Paganini van de cello. We hebben het over François Servais, geboren als een eenvoudige schoenlappers- zoon in 1807 te Halle.
Naar aanleiding van de Koningin Elisabethwedstrijd die aan de cello is gewijd, zoomen we even in op deze opmerkelijke muzikant.
Wou Leopold II Nederland aanvallen?
In 1854 beraamt de jonge Belgische kroonprins Leopold - de latere koning Leopold II - geheime plannen om Nederland binnen te vallen.
Het ultieme doel is het regime aldaar omver te werpen en de zuidelijke provincies in te lijven bij België. Een idée folle of bittere ernst?
De Ishango-beentjes
In het Museum voor Natuurwetenschappen in Brussel bewaart men de Ishango-beentjes, gevonden in Congo. Ze zijn ruim 22.000 jaar oud en zouden de oudste getuigenissen zijn van wiskundig denken van de mensheid.
Is de wiskunde uitgevonden in prehistorisch Congo?
De zwarte lijfwacht van keizer Karel V
Wist je dat keizer Karel V in zijn hofhouding een zwarte soldaat had, die hem vergezelde als lijfwacht? Of als curiositeit?
Wij richten onze blik op een opmerkelijk schilderij: het unieke portret van de zwarte Afrikaan.
Een keizerlijk Canvas Curiosa-verhaal uit de 16e eeuw…
Spraken Adam en Eva Antwerps?
In de 16e eeuw stelde de humanist Johannes Goropius Becanus dat het Antwerps-Brabants rechtstreeks afstamde van de oertaal van de mensheid.
Lag het aards paradijs dan aan de Schelde?
Alle Sinjoren zijn daarvan overtuigd. Nu Canvas Curiosa nog...
Is de animatiefilm een Belgische uitvinding?
Wist je dat het de Belgische wetenschapper Joseph Plateau was die aan de oorsprong ligt van de animatiefilm en bij uitbreiding van de film tout court?
En wat heeft zijn uitvinding uit 1832 in hemelsnaam te maken met het Madouplein in Brussel?
De Romeinse groet, een fascistische verzinsel?
We kennen het allemaal als een omstreden gebaar: de fascistische Romeinse groet, vaak de Hitlergroet genoemd.
Wist je dat die erg lijkt op de vroegere Olympische groet? Vanwaar komt die? Is het inderdaad een oude Romeinse groet, zoals de Italiaanse fascisten beweren?
Romeinse keizer uit de lage landen
Wie spreekt over de Romeinse keizers, denkt aan Rome als machtscentrum van het Romeinse imperium. Maar wist je dat heel wat keizers niet afkomstig waren van Rome?
Een van hen, Marcus Aurelius Carausius, was een Menapiër uit het huidige West-Vlaanderen.
Sekswerker: het oudste beroep ter wereld?
Er wordt weleens smalend gezegd dat prostitutie het oudste beroep ter wereld is. Waar ligt de oorsprong van dit toch wel eigenaardige beroep?
Van de Sumeriërs over de oude Grieken via de middeleeuwse 'stoven' tot bij Toulouse-Lautrec... de geschiedenis van sekswerk.
Jaqcues Le Maire, de ontdekker van Tonga
De eilandenstaat Tonga kwam onlangs in de media door de vulkaanuitbarsting die daar plaatsvond.
Wist je dat deze eilanden in 1616 'ontdekt' werden door een ontdekkingsreiziger, afkomstig uit onze streken? Hij zette als eerste Europeaan voet op Tonga.
De Brusselse avonturen van Charlotte Brontë
De Engelse zusters Brontë zijn beroemd voor hun romans, die tot de wereldliteratuur behoren.
Wist je dat Charlotte en Emily in 1842 geruime tijd in een Brussels pensionaat verbleven? Charlotte werd verliefd op haar leraar en deed hier inspiratie op voor haar latere romans.
De paus uit de Nederlanden
Op 9 januari 1522 - 500 jaar geleden - werd Adriaan Boeyens uit Utrecht tot paus verkozen. Adrianus VI is de enige paus uit onze streken.
Wie was deze man? Hoe kwam hij als zoon van een eenvoudige timmerman op de pauselijke troon? En hoe verklaart men zijn plotse dood?
Het ware verhaal van de Schone en het Beest
Wie kent niet het sprookje van de Schone en het Beest, over een monsterlijk wezen dat verliefd wordt op een mooie jonge vrouw.
Het verhaal is gebaseerd op het leven van Petrus Gonsalvus, de weerwolfman uit Tenerife. Hij leidde een uitzonderlijk leven.
Het kommetje van Sint-Franciscus
Franciscus van Assisi bezat tijdens zijn leven drink- en eetkommetjes, die na zijn dood door zijn volgelingen als relieken werden bewaard.
Wist je dat twee van die kommetjes zijn overgebleven in Sint-Truiden en Herentals?
Maar zijn ze écht uit de 13de eeuw, de tijd van Franciscus?
Het verdwenen ministaatje
Ruim 200 jaar geleden ontstond een ministaatje. Het heeft net iets meer dan een eeuw bestaan. En wat meer is, nu ligt het in België.
Tussen Luik, Maastricht en Aken was ooit een uniek vierlandenpunt, want daar lag het ministaatje Neutraal Moresnet.
De vergeten vliegtuigramp van 1973
Op 22 december 1973 crashte een Caravelle van Sobelair tegen de bergen nabij Tanger, Marokko. 106 inzittenden, Sabenabemanning incluis, kwamen om. De grootste catastrofe uit de Belgische luchtvaartgeschiedenis.
En toch lijkt deze ramp vergeten.
Het verdwenen panorama
De Grote Moskee van Brussel is nu een niet echt fraai complex in het Jubelpark. Wist je dat dit gebouw er oorspronkelijk helemaal anders uitzag en dat het een expositieruimte was voor een panoramaschilderij van meer dan 100 meter lang?
Waar is dit schilderij nu naartoe?
De laatste gesneuvelde van WOI
Op 11 november 1918 werd in een treinwagon in Noord-Frankrijk de wapenstilstand ondertekend. Op die laatste oorlogsdag sneuvelden nog heel wat soldaten aan beide kanten van het front.
Wie was de allerlaatste soldaat die sneuvelde in de Groote Oorlog van 14-18?
Profeet Mohammed vertrapt?
Enkele jaren geleden veroorzaakte een foto van een Belgische preekstoel een rel in Turkije. Reden: in de kerk van Dendermonde staat een engel die een gebaarde man vertrappelt.
Volgens de Turkse media stelde dit de profeet Mohammed voor.
De huik, de Hollandse boerka
Vandaag kijken we met verontwaardiging naar Afghanistan, waar onder de taliban de boerka opnieuw zijn opgang maakt in het straatbeeld.
Wist je dat vanaf de late middeleeuwen in onze streken een gelijkaardige mantel werd gedragen? De huik.
Het Koninklijk Paleis van Brussel
Coudenbergpaleis
Brand op de Coudenberg
Hotel Belgiojoso
De Hollandse gevel
Paleis voor de Coburgers
Een paleis voor Leopold II
Zin in meer Canvas Curiosa?