Canvas CuriosaWou Leopold II Nederland aanvallen?De geheime invasieplannen van de kroonprins
In 1854 beraamt de jonge Belgische kroonprins Leopold - de latere koning Leopold II - plannen om Nederland binnen te vallen. Het ultieme doel is het regime aldaar omver te werpen en de zuidelijke (katholieke) provincies in te lijven bij België.
Gelukkig vinden Leopold I en Napoleon III de ideeën van de jonge Leopold onrealistisch en te riskant en dus belanden de plannen in een schuif. Maar de spionageverslagen zijn bewaard in de archieven van het Koninklijk Paleis te Brussel.
Met dank aan Thomas De Wever voor de tip.
Bronnen (o.a.)
- Johan Op de Beeck: Leopold II. Het hele verhaal, Horizon
- Gustaaf Janssens & Jean Stengers e.a., Nieuw licht op Leopold I & Leopold II. Het archief Goffinet, Koning Boudewijnstichting
- Kris Clerckx: Reizen in het spoor van Leopold II. Van Koekelberg naar Hong Kong, Lannoo
"De Belgische driekleur op alle continenten"
De Belgische staat is in 1854 nog piepjong. Pas in 1830 heeft het zich afgescheiden van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden en is een autonome koers gaan varen, maar het is al bij al bescheiden toebedeeld. Het heeft geen kolonies of overzeese gebieden, in tegenstelling tot andere Europese naties. Vanaf het begin leeft de gedachte aan gebiedsuitbreiding, ook al om de groeiende Belgische industrie te voorzien van grondstoffen en extra afzetmarkten.
Reeds tijdens de regering van koning Leopold I zijn er plannen van kapitaalkrachtige Belgen om kolonies uit te bouwen in Afrika, Latijns-Amerika, China, de Filipijnen, Cyprus en Kreta tot in Hawaï en Nieuw-Zeeland, maar telkens lopen deze pogingen uit op een fiasco.
Kroonprins Leopold, dan nog hertog van Brabant, is in 1854 een ambitieuze jongeman van 19 jaar, pas gehuwd (verlovingsfoto met Maria-Hendrika), als een jong veulen, trappelend van ongeduld om iets te kunnen realiseren voor zijn land. De jonge Saksen-Coburger droomt van een wereldrijk met de Belgische driekleur die op alle continenten zou wapperen. Hij schrijft een nota over 'La nécessité d'agrandir la Belgique'.
Groot- België
Prins Leopold meent dat de noodzakelijke gebiedsuitbreiding in eerste instantie kan gerealiseerd worden op Europese bodem, dicht bij huis, namelijk in Nederland. Zijn ideaal is een Groot-België dat niet alleen de huidige staat België omvat, maar ook de aangrenzende gebieden die vroeger deel uitmaakten van de Zuidelijke Nederlanden, maar die in de loop der geschiedenis zijn verloren.
Leopold is realist genoeg om te beseffen dat hij de Noord-Franse streken Picardië en Artesië niet kan claimen. De Franse keizer Napoleon III zou dat nooit laten gebeuren, maar de zuidelijke provincies van Nederland? Het Koninkrijk der Nederlanden lijkt een haalbare kaart, niet al te groot, ongeveer evenveel inwoners, en daarenboven met de Oost-Indische kolonies aan de andere kant van de wereld. Dat fascineert de ambitieuze prins.
Het is de bedoeling om Nederlands Limburg terug te krijgen, dat pas in 1839 was verloren, idem dito met Zeeuws-Vlaanderen en de katholieke provincies in het zuiden van Nederland. "Dat zou een completering van onze revolutie zijn," schrijft Leopold.
Spionage in Nederland
Tot tweemaal toe stuurt prins Leopold spionagemissies naar Nederland om daar militaire installaties te inspecteren en informatie in te winnen. Zijn persoonlijke ordonnansofficier Adrien Goffinet (zie foto) en kolonel Chauchet brengen verslag uit en briefen de prins over de slagingskansen van de invasieplannen.
Volgens de ingewonnen inlichtingen telt Nederland in 1854 ongeveer 3,1 miljoen inwoners, België heeft op dat moment een bevolking van ca. 4,5 miljoen. Belangrijker zijn de cijfers van de militaire capaciteit. Het Nederlandse leger telt 1397 officieren, vaak oudere militairen, terwijl er 2127 Belgische officieren zijn.
Budgettair scoort België ook beter: het Belgische ministerie van oorlog heeft de beschikking over 34 miljoen goudfranken. De Nederlandse militairen moeten het rooien met 29 miljoen, waarvan 10 miljoen voor de marine, een onderdeel dat geen rol kan spelen in de cruciale verdediging ter land. Want de Belgen plannen alleen een aanval op het land. M.a.w. de Nederlandse marine zal werkeloos en machteloos moeten toekijken vanop zee hoe de Belgische landtroepen Nederland binnenvallen.
Eerst Amsterdam, dan de rest
Het plan is om een verrassingsaanval te lanceren waarbij onmiddellijk wordt doorgestoten naar Amsterdam. Van daaruit zou het dan een makkie zijn om de vestingsteden Breda en Willemstad en vooral Utrecht met het grote militaire Kamp Zeist in te nemen. De Nederlanders zouden overrompeld worden. Gezien de getalsterkte van het Belgische leger zou dit allemaal vlot moeten verlopen.
Koning Willem III zou aan de kant geschoven worden, mede gesteund door een opstand van de Nederlandse katholieken uit de zuidelijke provincies. Een katholieke rebellie die door de Belgen zou worden ontstoken en aangewakkerd. Bij een volksraadpleging zouden de katholieke provincies, die tot dan toe onder het protestantse juk hebben geleefd, kiezen voor aansluiting bij België. Zo is de overtuiging van Leopold. En passant zou Nederland gedwongen worden om zijn overzeese kolonies af te staan aan ons land.
Prins Leopold voelt ook wel aan dat België dit alleen maar kan realiseren met de morele steun van Frankrijk, dus Napoleon III. De Fransen zouden - zo meent prins Leopold - maar al te blij zijn met een sterke Fransgezinde bufferstaat tegenover het steeds machtiger wordende Pruisen.
Engelse steun is - in zijn ogen - geen probleem: de Coburgers staan op goeie voet met Queen Victoria, een nichtje én vertrouwelinge van koning Leopold I. Neen, Leopold junior ziet weinig of geen obstakels.
Prinselijke diplomatie
Om de Fransen over de brug te krijgen schakelt prins Leopold de Belgische gezant in Frankrijk in, Joseph de Riquet de Caraman, de gezaghebbende prins van Chimay, gevolmachtigd afgevaardigde van het Belgische hof in Parijs.
In een poging hem te overtuigen schrijft Leopold in een brief aan Chimay: "Ik hoef u niet te zeggen dat geen enkele inspanning, geen enkele opoffering me te zwaar zal vallen om te slagen." Alle correspondentie verloopt uiteraard in het Frans, Leopold spreekt of schrijft geen gebenedijd woord Nederlands.
Om zeker te spelen inviteert de jonge Leopold ook Jerôme Bonaparte (foto), broer van Napoleon I en oom van de huidige keizer Napoleon III, naar Brussel om de zaak te bespreken. Intussen legt hij zijn voorstel voor aan zijn vader, koning Leopold I. Die valt zowat van zijn troon wanneer hij de riskante oorlogszuchtige plannen van zoonlief verneemt. Ja, natuurlijk zou een gebiedsuitbreiding van het Belgische koninkrijk welkom zijn, maar ten koste van wat?
Ook Jerôme Bonaparte is allesbehalve in zijn nopjes. De Fransen zijn niet te vinden voor een oorlog in hun noordelijke achtertuin. Napoleon III wil stabiliteit en zal zich niet wagen aan de avonturen van een losgeslagen, ambitieuze jonge prins. Het Belgische plan - of liever, het persoonlijke idée folle van kroonprins Leopold - wordt van tafel geveegd en gaat de kast in. De verslagen van Goffinet en de correspondentie met Chimay zijn nog altijd te consulteren in de Koninklijke Archieven te Brussel.
Dan maar Congo!
Dat de plannen van de jonge Leopold nooit zijn doorgegaan, heeft te maken met de Europese constellatie, die onderworpen was aan de belangen van de grote mogendheden, Frankrijk, Pruisen en het Britse Rijk. Een Groot-België zagen deze landen niet zitten.
Maar stel je eens voor dat Leopold wél vrije baan had gekregen voor zijn Groot-Belgische plannen en dat de invasie in Nederland was gelukt. Het heeft natuurlijk geen zin hierover te speculeren, maar de geschiedenis van Europa had er wellicht helemaal anders uitgezien.
Terug naar de realiteit: wanneer Leopold de troon bestijgt in 1865, gooit hij het over een andere boeg. Invasieplannen voor Nederland zijn niet meer aan de orde. Leopold II ziet het nu ruimer en zoekt gebieden over de hele wereld. België dient “de zetel te worden van een Belgisch imperium dat met Gods hulp zou bestaan uit eilanden in de Stille Oceaan, Borneo, enkele plekken in Afrika en Amerika, alsook stukken van China en Japan.”
De Belgische politieke elite ziet al die koloniale avonturen niet zitten en dus klaart koning Leopold II het dan maar op zijn eentje. Hij wordt eigenaar en alleenheerser van 'zijn' Congo-Vrijstaat. De rest is geschiedenis...
Canvas CuriosaZin in meer Canvas Curiosa?Scroll door de voorbije afleveringen
De Ishango-beentjes
In het Museum voor Natuurwetenschappen in Brussel bewaart men de Ishango-beentjes, gevonden in Congo. Ze zijn ruim 22.000 jaar oud en zouden de oudste getuigenissen zijn van wiskundig denken van de mensheid.
Is de wiskunde uitgevonden in prehistorisch Congo?
De zwarte lijfwacht van keizer Karel V
Wist je dat keizer Karel V in zijn hofhouding een zwarte soldaat had, die hem vergezelde als lijfwacht? Of als curiositeit?
Wij richten onze blik op een opmerkelijk schilderij: het unieke portret van de zwarte Afrikaan.
Een keizerlijk Canvas Curiosa-verhaal uit de 16e eeuw…
Spraken Adam en Eva Antwerps?
In de 16e eeuw stelde de humanist Johannes Goropius Becanus dat het Antwerps-Brabants rechtstreeks afstamde van de oertaal van de mensheid.
Lag het aards paradijs dan aan de Schelde?
Alle Sinjoren zijn daarvan overtuigd. Nu Canvas Curiosa nog...
Is de animatiefilm een Belgische uitvinding?
Wist je dat het de Belgische wetenschapper Joseph Plateau was die aan de oorsprong ligt van de animatiefilm en bij uitbreiding van de film tout court?
En wat heeft zijn uitvinding uit 1832 in hemelsnaam te maken met het Madouplein in Brussel?
De Romeinse groet, een fascistische verzinsel?
We kennen het allemaal als een omstreden gebaar: de fascistische Romeinse groet, vaak de Hitlergroet genoemd.
Wist je dat die erg lijkt op de vroegere Olympische groet? Vanwaar komt die? Is het inderdaad een oude Romeinse groet, zoals de Italiaanse fascisten beweren?
Romeinse keizer uit de lage landen
Wie spreekt over de Romeinse keizers, denkt aan Rome als machtscentrum van het Romeinse imperium. Maar wist je dat heel wat keizers niet afkomstig waren van Rome?
Een van hen, Marcus Aurelius Carausius, was een Menapiër uit het huidige West-Vlaanderen.
Sekswerker: het oudste beroep ter wereld?
Er wordt weleens smalend gezegd dat prostitutie het oudste beroep ter wereld is. Waar ligt de oorsprong van dit toch wel eigenaardige beroep?
Van de Sumeriërs over de oude Grieken via de middeleeuwse 'stoven' tot bij Toulouse-Lautrec... de geschiedenis van sekswerk.
Jaqcues Le Maire, de ontdekker van Tonga
De eilandenstaat Tonga kwam onlangs in de media door de vulkaanuitbarsting die daar plaatsvond.
Wist je dat deze eilanden in 1616 'ontdekt' werden door een ontdekkingsreiziger, afkomstig uit onze streken? Hij zette als eerste Europeaan voet op Tonga.
De Brusselse avonturen van Charlotte Brontë
De Engelse zusters Brontë zijn beroemd voor hun romans, die tot de wereldliteratuur behoren.
Wist je dat Charlotte en Emily in 1842 geruime tijd in een Brussels pensionaat verbleven? Charlotte werd verliefd op haar leraar en deed hier inspiratie op voor haar latere romans.
De paus uit de Nederlanden
Op 9 januari 1522 - 500 jaar geleden - werd Adriaan Boeyens uit Utrecht tot paus verkozen. Adrianus VI is de enige paus uit onze streken.
Wie was deze man? Hoe kwam hij als zoon van een eenvoudige timmerman op de pauselijke troon? En hoe verklaart men zijn plotse dood?
Het ware verhaal van de Schone en het Beest
Wie kent niet het sprookje van de Schone en het Beest, over een monsterlijk wezen dat verliefd wordt op een mooie jonge vrouw.
Het verhaal is gebaseerd op het leven van Petrus Gonsalvus, de weerwolfman uit Tenerife. Hij leidde een uitzonderlijk leven.
Het kommetje van Sint-Franciscus
Franciscus van Assisi bezat tijdens zijn leven drink- en eetkommetjes, die na zijn dood door zijn volgelingen als relieken werden bewaard.
Wist je dat twee van die kommetjes zijn overgebleven in Sint-Truiden en Herentals?
Maar zijn ze écht uit de 13de eeuw, de tijd van Franciscus?
Het verdwenen ministaatje
Ruim 200 jaar geleden ontstond een ministaatje. Het heeft net iets meer dan een eeuw bestaan. En wat meer is, nu ligt het in België.
Tussen Luik, Maastricht en Aken was ooit een uniek vierlandenpunt, want daar lag het ministaatje Neutraal Moresnet.
De vergeten vliegtuigramp van 1973
Op 22 december 1973 crashte een Caravelle van Sobelair tegen de bergen nabij Tanger, Marokko. 106 inzittenden, Sabenabemanning incluis, kwamen om. De grootste catastrofe uit de Belgische luchtvaartgeschiedenis.
En toch lijkt deze ramp vergeten.
Het verdwenen panorama
De Grote Moskee van Brussel is nu een niet echt fraai complex in het Jubelpark. Wist je dat dit gebouw er oorspronkelijk helemaal anders uitzag en dat het een expositieruimte was voor een panoramaschilderij van meer dan 100 meter lang?
Waar is dit schilderij nu naartoe?
De laatste gesneuvelde van WOI
Op 11 november 1918 werd in een treinwagon in Noord-Frankrijk de wapenstilstand ondertekend. Op die laatste oorlogsdag sneuvelden nog heel wat soldaten aan beide kanten van het front.
Wie was de allerlaatste soldaat die sneuvelde in de Groote Oorlog van 14-18?
Profeet Mohammed vertrapt?
Enkele jaren geleden veroorzaakte een foto van een Belgische preekstoel een rel in Turkije. Reden: in de kerk van Dendermonde staat een engel die een gebaarde man vertrappelt.
Volgens de Turkse media stelde dit de profeet Mohammed voor.
De huik, de Hollandse boerka
Vandaag kijken we met verontwaardiging naar Afghanistan, waar onder de taliban de boerka opnieuw zijn opgang maakt in het straatbeeld.
Wist je dat vanaf de late middeleeuwen in onze streken een gelijkaardige mantel werd gedragen? De huik.