Canvas CuriosaSpraken Adam en Eva Antwerps?
In de 16e eeuw stelde de humanist Johannes Goropius Becanus dat het Antwerps rechtstreeks afstamde van de oertaal van de mensheid. Ook de wetenschapper Simon Stevin meende dat Adam en Eva een soort oer-Nederlands hadden gesproken.
Lag het aards paradijs dan aan de Schelde? Alle Sinjoren zijn daarvan overtuigd. Nu Canvas Curiosa nog...
Wie is Goropius Becanus?
Jan Gerartsen van Gorp van de Beke wordt geboren in het Noord-Brabantse plaatsje Gorp, nét over de huidige grens ten noorden van Turnhout, in het jaar 1519.
Als telg uit een welstellende familie schrijft hij zich in aan de universiteit van Leuven, waar hij Latijn, Grieks en Hebreeuws studeert aan het Collegium Trilingue ofte Drietalencollege, een twintigtal jaar tevoren opgericht onder de bezieling van Erasmus.
Hij latiniseert zijn Brabantse naam zoals dat toen in de mode was tot Johannes Goropius Becanus. In 1550 promoveert hij tot doctor in de medicijnen. Na zijn studies reist hij naar Italië, Spanje, Frankrijk, Engeland en de Duitse landen. Het geeft hem de gelegenheid zich naast de medische wetenschappen ook toe te leggen op zijn favoriete hobby: de filologie of de studie van de talen.
Dokter in Antwerpen
In 1554 vestigt hij zich te Antwerpen als stadsarts. In de havenstad heeft hij een bloeiende praktijk met internationale klanten, onder wie de rijke bankiersfamilie Fugger. Hij heeft contacten in de hoogste regeringskringen in Brussel, o.m. met kardinaal Granvelle.
In 1569 publiceert hij bij uitgeverij Plantijn zijn magnum opus over het ontstaan van Antwerpen (Origines Antwerpianae). Het is in dit boek dat hij zijn theorie uiteenzet over de oertaal van Adam en Eva.
Datzelfde jaar 1569 verhuist hij naar Luik. Ook daar werkt Becanus als arts. Enkele jaren later ontbiedt de gouverneur-generaal van de Nederlanden, hertog Juan de la Cerda, Becanus naar Maastricht. De gouverneur sukkelt er met zijn gezondheid, maar het is niet de patiënt die zou bezwijken, wel de dokter, want Becanus overlijdt tijdens zijn verblijf in Maastricht in 1573.
Babylonische spraakverwarring
Het gaat dus om de taal die de mensheid gemeenschappelijk had vóór de linguïstische verwarring die ontstond na de Toren van Babel. Het Bijbelboek Genesis vertelt dit verhaal: na de schepping van Adam en Eva spraken alle mensen een zelfde taal. Vertoornd door de hoogmoed van de mensen, die het lef hadden om een hemelhoge toren te bouwen, zorgde God voor de ‘Babylonische spraakverwarring’: de volkeren raakten verspreid over de aarde en er ontstonden verschillende talen.
Maar de nakomelingen van Jafet, een van de zonen van Noach, die niet hadden meegebouwd aan de Toren van Babel, bleven die oertaal spreken. Zij kwamen in onze contreien terecht en hun taal (het Cimbrisch) lag volgens Becanus aan de oorsprong van het Antwerps-Brabants.
Oertaal van de mens
Je mag ook niet vergeten dat de geschiedenis van de mensheid, en dus van het hele schepping, in die tijd wordt geschat op 6000 jaar. En over zo’n relatief korte periode kán een taal niet essentieel evolueren, is de denkwijze. Dus moet één taal zeker nog teruggaan op de oertaal. En dan komt de Bijbelse brontaal, het Hebreeuws, gezien zijn lange geschiedenis het meest in aanmerking. Dat was het dogma in de middeleeuwen.
Becanus ziet dat anders. Hij beweert dat Adam en Eva een soort oer-Nederlands praatten, maar hij zegt nergens dat het aards paradijs hier lag. Dat situeert hij ergens in het oosten. Het zijn alleen verre afstammelingen die zich later aan de Schelde zouden vestigen.
De humanisten
Toon Van Hal, classicus en professor historische linguïstiek (KULeuven), legt uit...
We praten met hem in de prachtige Nottebohm-leeszaal van de Antwerpse erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience, waar men een oorspronkelijk exemplaar van Becanus' Origines Antwerpianae bewaart.
Gek of geniaal?
Maar in zijn eigen tijd had hij wel enkele supporters, en niet de minste. De grote Antwerpse drukker en uitgever Christoffel Plantijn bewonderde Becanus, evenals de cartograaf Abraham Ortelius en de Brugse wetenschapper Simon Stevin. Zij beschouwden Becanus als een taalkundig genie.
Het is alleszins de verdienste van Becanus dat hij de Nederlandse taal op de wetenschappelijke kaart heeft gezet. Tevoren besteedde men geen aandacht aan die taal. Er bestond in die tijd zelfs geen grammatica van het Nederlands, terwijl nieuw ontdekte indianentalen uit Amerika al wel grammaticaal waren beschreven.
Het overgrote deel van de wetenschappelijke wereld nam Goropius Becanus echter niet au sérieux en beschouwde hem als een fantast. De Duitse wetenschapper en filosoof Leibnitz gebruikte de term 'goropiseren' voor het verzinnen van bizarre etymologieën. En Josephus Scaliger, professor te Leiden, zei: "Nooit las ik grotere onzin."
Canvas CuriosaZin in meer Canvas Curiosa?Scroll door de voorbije afleveringen
De huik, de Hollandse boerka
Vandaag kijken we met verontwaardiging naar Afghanistan, waar onder de taliban de boerka opnieuw zijn opgang maakt in het straatbeeld.
Wist je dat vanaf de late middeleeuwen in onze streken een gelijkaardige mantel werd gedragen? De huik.
Profeet Mohammed vertrapt?
Enkele jaren geleden veroorzaakte een foto van een Belgische preekstoel een rel in Turkije. Reden: in de kerk van Dendermonde staat een engel die een gebaarde man vertrappelt.
Volgens de Turkse media stelde dit de profeet Mohammed voor.
De laatste gesneuvelde van WOI
Op 11 november 1918 werd in een treinwagon in Noord-Frankrijk de wapenstilstand ondertekend. Op die laatste oorlogsdag sneuvelden nog heel wat soldaten aan beide kanten van het front.
Wie was de allerlaatste soldaat die sneuvelde in de Groote Oorlog van 14-18?
Het verdwenen panorama
De Grote Moskee van Brussel is nu een niet echt fraai complex in het Jubelpark. Wist je dat dit gebouw er oorspronkelijk helemaal anders uitzag en dat het een expositieruimte was voor een panoramaschilderij van meer dan 100 meter lang?
Waar is dit schilderij nu naartoe?
De vergeten vliegtuigramp van 1973
Op 22 december 1973 crashte een Caravelle van Sobelair tegen de bergen nabij Tanger, Marokko. 106 inzittenden, Sabenabemanning incluis, kwamen om. De grootste catastrofe uit de Belgische luchtvaartgeschiedenis.
En toch lijkt deze ramp vergeten.
Het verdwenen ministaatje
Ruim 200 jaar geleden ontstond een ministaatje. Het heeft net iets meer dan een eeuw bestaan. En wat meer is, nu ligt het in België.
Tussen Luik, Maastricht en Aken was ooit een uniek vierlandenpunt, want daar lag het ministaatje Neutraal Moresnet.
Het kommetje van Sint-Franciscus
Franciscus van Assisi bezat tijdens zijn leven drink- en eetkommetjes, die na zijn dood door zijn volgelingen als relieken werden bewaard.
Wist je dat twee van die kommetjes zijn overgebleven in Sint-Truiden en Herentals?
Maar zijn ze écht uit de 13de eeuw, de tijd van Franciscus?
Het ware verhaal van de Schone en het Beest
Wie kent niet het sprookje van de Schone en het Beest, over een monsterlijk wezen dat verliefd wordt op een mooie jonge vrouw.
Het verhaal is gebaseerd op het leven van Petrus Gonsalvus, de weerwolfman uit Tenerife. Hij leidde een uitzonderlijk leven.
De paus uit de Nederlanden
Op 9 januari 1522 - 500 jaar geleden - werd Adriaan Boeyens uit Utrecht tot paus verkozen. Adrianus VI is de enige paus uit onze streken.
Wie was deze man? Hoe kwam hij als zoon van een eenvoudige timmerman op de pauselijke troon? En hoe verklaart men zijn plotse dood?
De Brusselse avonturen van Charlotte Brontë
De Engelse zusters Brontë zijn beroemd voor hun romans, die tot de wereldliteratuur behoren.
Wist je dat Charlotte en Emily in 1842 geruime tijd in een Brussels pensionaat verbleven? Charlotte werd verliefd op haar leraar en deed hier inspiratie op voor haar latere romans.
Jaqcues Le Maire, de ontdekker van Tonga
De eilandenstaat Tonga kwam onlangs in de media door de vulkaanuitbarsting die daar plaatsvond.
Wist je dat deze eilanden in 1616 'ontdekt' werden door een ontdekkingsreiziger, afkomstig uit onze streken? Hij zette als eerste Europeaan voet op Tonga.
Sekswerker: het oudste beroep ter wereld?
Er wordt weleens smalend gezegd dat prostitutie het oudste beroep ter wereld is. Waar ligt de oorsprong van dit toch wel eigenaardige beroep?
Van de Sumeriërs over de oude Grieken via de middeleeuwse 'stoven' tot bij Toulouse-Lautrec... de geschiedenis van sekswerk.
Romeinse keizer uit de lage landen
Wie spreekt over de Romeinse keizers, denkt aan Rome als machtscentrum van het Romeinse imperium. Maar wist je dat heel wat keizers niet afkomstig waren van Rome?
Een van hen, Marcus Aurelius Carausius, was een Menapiër uit het huidige West-Vlaanderen.
De Romeinse groet, een fascistische verzinsel?
We kennen het allemaal als een omstreden gebaar: de fascistische Romeinse groet, vaak de Hitlergroet genoemd.
Wist je dat die erg lijkt op de vroegere Olympische groet? Vanwaar komt die? Is het inderdaad een oude Romeinse groet, zoals de Italiaanse fascisten beweren?
Is de animatiefilm een Belgische uitvinding?
Wist je dat het de Belgische wetenschapper Joseph Plateau was die aan de oorsprong ligt van de animatiefilm en bij uitbreiding van de film tout court?
En wat heeft zijn uitvinding uit 1832 in hemelsnaam te maken met het Madouplein in Brussel?
Spraken Adam en Eva Antwerps?
Wie is Goropius Becanus?
Dokter in Antwerpen
Babylonische spraakverwarring
Oertaal van de mens
De humanisten
Het Antwerps of Brabants als oertaal?
Gek of geniaal?
Zin in meer Canvas Curiosa?