Canvas Curiosa Romeinse keizer uit de lage landen Marcus Aurelius Carausius
Canvas Curiosa Romeinse keizer uit de lage landen Marcus Aurelius Carausius
Een keizer uit West-Vlaanderen?
Wie spreekt over die keizers, denkt onwillekeurig aan de stad Rome als machtscentrum van het Romeinse imperium. Maar wist je dat heel wat keizers niet afkomstig waren van Rome, zelfs niet van Italië? Keizers kwamen uit alle hoeken van het rijk en niet allemaal groeiden ze op in de Romeinse elite.
Eén van hen, Marcus Aurelius Carausius, kwam uit onze streken, meer bepaald uit het land van de Menapiërs, met als kerngebied het huidige West-Vlaanderen.
Keizers van overal
Allereerst moeten we definiëren wat een Romeinse burger was. In de eerste eeuwen van de Romeinse republiek was het burgerrecht voorbehouden aan aristocratische inwoners van de stad Rome. Later werd het uitgebreid naar alle inwoners, zowel edelen als plebejers (het gewone volk).
Toen het Romeinse rijk zich steeds verder ging uitstrekken, werd ook het burgerrecht uitgebreid, eerst over heel Italië, dan Gallië en nog later over de andere delen van het rijk, zoals Spanje. Keizer Caracalla zal uiteindelijk alle vrije burgers van het immense imperium het Romeinse burgerrecht verlenen. Tegenstanders zeiden dat hij dat alleen maar deed om meer belastingen te kunnen innen. Hijzelf was trouwens geboortig van Lugdunum in Gallië, de huidige Franse stad Lyon.
Als we het rijtje van Romeinse keizers bekijken, zien we tientallen keizers die niet van Rome afkomstig waren, zelfs niet van Italië. Keizer Trajanus was – volgens onze huidige terminologie - een Spanjaard, Septimus Severus kwam uit Libië, Macrinus uit Algerije (hij zette nooit een voet in Rome). Severus Alexander was afkomstig van Libanon, Diocletianus van Kroatië. Gordianus was een Phrygiër, dus uit Turkije, en Galerius kwam uit Albanië. Philippus was een Syriër, Aurelianus een Roemeen en Maximinus een Bulgaar. Aemilianus was een Moor uit Tunesië. Zelfs de grote Constantijn (afbeelding) was geen Romein, maar een Serviër. Om maar te zeggen: het begrip ‘Romein’ moet heel ruim gezien worden.
Een Menapiër met ambitie
En zo kon ooit een Menapiër het brengen tot het keizerschap: Marcus Aurelianus Carausius.
Marcus Aurelius Mausaeus Valerius Carausius – kortweg Carausius – werd geboren in de derde eeuw, een woelige periode in het Romeinse rijk toen keizers, tegenkeizers en soldatenkeizers (generaals die door hun legioen tot caesar werden uitgeroepen) elkaar afwisselden en onderling bestreden.
Volgens de Romeinse geschiedschrijver Aurelius Victor was Carausius afkomstig uit de Civitas Menapiorum, het grondgebied der Menapiërs. Deze volksstam, behorend tot de Belgae, leefde in het westelijke deel der Lage Landen, het huidige Noord-Frankrijk en Oost- en West-Vlaanderen met de Schelde als grens. De Menapiërs waren ervaren zeevaarders, ze woonden immers in het kustgebied van de Noordzee en dreven handel met de volkeren op de Britse eilanden. In zijn De Bello Gallico vermeldt Julius Caesar de boten van de Menapii.
Commandant
Waarschijnlijk is het via deze weg dat Carausius zich als officier laat opmerken tijdens een militaire campagne in de jaren 284-286. Keizer Diocletianus had zijn generaal en caesar (mede-keizer) Maximianus de opdracht gegeven ten strijde te trekken tegen de Bagaudae, Gallische opstandelingen die het land onveilig maakten. Tijdens die veldtocht onderscheidde Carausius zich dusdanig dat hij door de keizer beloond werd met een aanstelling tot commandant van de Classis Britannica, de Romeinse vloot die aan het Kanaal was gestationeerd. Dat Carausius behoorde tot de zeevarende stam der Menapiërs zal zeker hebben bijgedragen tot deze benoeming.
Admiraal
Rome kon deze vorm van muiterij niet laten gebeuren en Maximianus stuurde troepen naar het noorden om Carausius tot de orde te roepen en hem te arresteren. Maar de ambitieuze admiraal wilde zich niet overgeven en ging de confrontatie aan: hij verklaarde zich autonoom heerser van zijn gebied (Noord-Gallië en Britannia). Carausius genoot blijkbaar het vertrouwen van verschillende legioenen, want in 287 riepen zijn soldaten hem in Londinium (Londen) tot caesar uit.
Usurpator
Het mocht niet baten. Carausius werd in Rome gezien als een opstandige usurpator die moest vernietigd worden. Hij was niet zomaar een lastige rebel in een verre uithoek van het rijk. Je mag niet vergeten dat Carausius over minstens drie legioenen kon beschikken én over de noordelijke vloot en dus een heus gevaar betekende voor de Romeinse staat.
Brexit
Maar aan het rijk van Carausius zou gauw een einde komen. In 293 werd hij vermoord door een van zijn naaste vertrouwelingen Allectus, mogelijk zijn schatbewaarder. Allectus nam de positie in van zijn voorganger en riep zich ook uit tot caesar. Zijn rijk duurde amper drie jaar: in 296 werd hij gedood in een gevecht met de Romeinse legioenen die Britannia heroverden en opnieuw aansloten bij het Romeinse rijk. De brexit van de Britten was voorbij en Carausius en Allectus verdwenen in de vergetelheid.
Stripverhaal
Zo werd in een studie uit 1858 Carausius bestempeld als ‘the Augustus and Emperor of Britain, Zeeland, Dutch Flanders, Armorica and the Seas… the first Sailor king of England.’ En verder: ‘Carausius was the first to perceive the importance of the position of the British Islands.’
Misschien doet de naam Carausius bij sommige oudere lezers toch nog wel een belletje rinkelen, want ooit werd er een strip uitgegeven onder de titel ‘Carausius, de Vlaamse Cesar’ van Egdard Ley. De reeks verscheen in de Kleine Zondagsvriend in de jaren 1949-1950.
In ’69 publiceerde de Standaard Uitgeverij een jeugdroman van Johan Ballegeer: ‘Carausius, hij die de zee beheerst.’
Canvas CuriosaZin in meer Canvas Curiosa?Bekijk de voorbije afleveringen
De huik, de Hollandse boerka
Vandaag kijken we met verontwaardiging naar Afghanistan, waar onder de taliban de boerka opnieuw zijn opgang maakt in het straatbeeld.
Wist je dat vanaf de late middeleeuwen in onze streken een gelijkaardige mantel werd gedragen? De huik.
Profeet Mohammed vertrapt?
Enkele jaren geleden veroorzaakte een foto van een Belgische preekstoel een rel in Turkije. Reden: in de kerk van Dendermonde staat een engel die een gebaarde man vertrappelt.
Volgens de Turkse media stelde dit de profeet Mohammed voor.
De laatste gesneuvelde van WOI
Op 11 november 1918 werd in een treinwagon in Noord-Frankrijk de wapenstilstand ondertekend. Op die laatste oorlogsdag sneuvelden nog heel wat soldaten aan beide kanten van het front.
Wie was de allerlaatste soldaat die sneuvelde in de Groote Oorlog van 14-18?
Het verdwenen panorama
De Grote Moskee van Brussel is nu een niet echt fraai complex in het Jubelpark. Wist je dat dit gebouw er oorspronkelijk helemaal anders uitzag en dat het een expositieruimte was voor een panoramaschilderij van meer dan 100 meter lang?
Waar is dit schilderij nu naartoe?
De vergeten vliegtuigramp van 1973
Op 22 december 1973 crashte een Caravelle van Sobelair tegen de bergen nabij Tanger, Marokko. 106 inzittenden, Sabenabemanning incluis, kwamen om. De grootste catastrofe uit de Belgische luchtvaartgeschiedenis.
En toch lijkt deze ramp vergeten.
Het verdwenen ministaatje
Ruim 200 jaar geleden ontstond een ministaatje. Het heeft net iets meer dan een eeuw bestaan. En wat meer is, nu ligt het in België.
Tussen Luik, Maastricht en Aken was ooit een uniek vierlandenpunt, want daar lag het ministaatje Neutraal Moresnet.
Het kommetje van Sint-Franciscus
Franciscus van Assisi bezat tijdens zijn leven drink- en eetkommetjes, die na zijn dood door zijn volgelingen als relieken werden bewaard.
Wist je dat twee van die kommetjes zijn overgebleven in Sint-Truiden en Herentals?
Maar zijn ze écht uit de 13de eeuw, de tijd van Franciscus?
Het ware verhaal van de Schone en het Beest
Wie kent niet het sprookje van de Schone en het Beest, over een monsterlijk wezen dat verliefd wordt op een mooie jonge vrouw.
Het verhaal is gebaseerd op het leven van Petrus Gonsalvus, de weerwolfman uit Tenerife. Hij leidde een uitzonderlijk leven.
De paus uit de Nederlanden
Op 9 januari 1522 - 500 jaar geleden - werd Adriaan Boeyens uit Utrecht tot paus verkozen. Adrianus VI is de enige paus uit onze streken.
Wie was deze man? Hoe kwam hij als zoon van een eenvoudige timmerman op de pauselijke troon? En hoe verklaart men zijn plotse dood?
De Brusselse avonturen van Charlotte Brontë
De Engelse zusters Brontë zijn beroemd voor hun romans, die tot de wereldliteratuur behoren.
Wist je dat Charlotte en Emily in 1842 geruime tijd in een Brussels pensionaat verbleven? Charlotte werd verliefd op haar leraar en deed hier inspiratie op voor haar latere romans.
Jaqcues Le Maire, de ontdekker van Tonga
De eilandenstaat Tonga kwam onlangs in de media door de vulkaanuitbarsting die daar plaatsvond.
Wist je dat deze eilanden in 1616 'ontdekt' werden door een ontdekkingsreiziger, afkomstig uit onze streken? Hij zette als eerste Europeaan voet op Tonga.
Sekswerker: het oudste beroep ter wereld?
Er wordt weleens smalend gezegd dat prostitutie het oudste beroep ter wereld is. Waar ligt de oorsprong van dit toch wel eigenaardige beroep?
Van de Sumeriërs over de oude Grieken via de middeleeuwse 'stoven' tot bij Toulouse-Lautrec... de geschiedenis van sekswerk.
Romeinse keizer uit de lage landen
Keizers van overal
Een Menapiër met ambitie
Commandant
Admiraal
Usurpator
Brexit
Stripverhaal
Zin in meer Canvas Curiosa?