Canvas CuriosaJacques Le Maire, ontdekker van Tonga
De eilandenstaat Tonga kwam onlangs in de mediabelangstelling door de vulkaanuitbarsting die daar plaatsvond.
Wist je dat deze eilanden in 1616 'ontdekt' werden door een ontdekkingsreiziger, afkomstig uit onze streken?
Jacques Le Maire, wiens familie uit Doornik kwam, later verhuisd naar Antwerpen en dan naar Amsterdam, zette als eerste Europeaan voet op Tonga.
Of de Tonganen daar zo blij mee waren, is nog maar de vraag, want - eerlijk - Le Maire en zijn kameraden waren niet bepaald vriendelijk in hun eerste contacten.
Le Maire senior en junior
Isaac was geboren in Doornik, later verhuisd naar Antwerpen, maar als protestant nam hij in het jaar 1585 de wijk naar Amsterdam. Daar zou hij zich ontpoppen tot een welstellend en invloedrijk ondernemer, die mee aan de basis lag van de VOC. In het jaar van de verhuizing naar Holland 1585 zag zijn oudste zoon Jacques het levenslicht. Het is niet duidelijk of Jacques nog in Antwerpen of reeds in Amsterdam werd geboren.
Isaac Le Maire, die als ondernemend koopman het beleid van de VOC té beperkend vond, kwam meermaals in conflict met de behoudsgezinde bestuursleden van de compagnie. Hij besloot dan maar eigen plannen te ontwikkelen.
Jacques Le Maire, die ook wel Jacob werd genoemd, zal in de voetsporen van zijn vader treden. In 1615 scheept hij in voor een reis rond de wereld in opdracht van vader Isaac. De missie was geen officiële VOC-reis, want doel van de tocht was een nieuwe doorgang te vinden langs de zuidkant van Amerika. Tot dan toe gebruikten VOC-schepen alleen de Straat van Magellaan. Deze missie had tot doel nieuwe handelsroutes te ontdekken en zo het monopolie van de VOC te doorbreken.
Kaap Hoorn
Ze vertrokken apart uit de Noord-Hollandse havenstad Hoorn om geen argwaan te wekken bij de VOC; de Eendraght op 25 mei 1615, de Hoorn enkele dagen later op 3 juni.
De reis over de Atlantische Oceaan verliep voorspoedig en begin december naderden ze het Zuid-Amerikaanse continent. Tijdens een onderhoudsbeurt ontstond brand op de Hoorn en het schip werd grotendeels vernield. Alle bruikbare materialen en goederen werden overgeladen op de grotere Eendraght die de reis alleen verderzette.
Rond 25 januari 1616 ontdekten Le Maire en Schouten een doorgang die zuidelijk van de Straat van Magellaan lag. Deze zeestraat zou de naam Straat Le Maire krijgen. Nog verder rondden ze het meest zuidelijke punt van Amerika en doopten dit Kaap Hoorn. Daarmee was een nieuwe passage ontdekt en het monopolie van de VOC-route letterlijk en figuurlijk omzeild.
De ontdekking van Tonga
In die tijd was Tonga al een bloeiend koninkrijk dat vele eilanden in de Stille Oceaan verenigde. Le Maire en zijn kompanen waren de eerste Europeanen die hier voet aan wal zetten.
We weten hoe de eerste ontmoetingen met de eilandbewoners verliepen, want de reisverslagen werden later gepubliceerd onder de titel ‘Spieghel der Australische Navigatie door den Wijtvermaerden ende Cloeckmoedighen Zeeheldt Jacob Le Maire.’
Kokoseiland
De ‘wilden’ klommen aan boord. Een van de Hollandse zeelui, Dirck Boelisz, speelde op zijn viool en enkele matrozen begonnen te dansen. De eilandbewoners vonden dit blijkbaar heel vermakelijk, ‘seer om malcanderen lachende’ en dansten terstond mee.
Ze werden steeds vrijmoediger. Op den duur werd de Eendraght omstuwd door zo veel kano’s dat de Hollanders het benauwd kregen. De inboorlingen ‘waren seer diefachtich, stalen alles wat zy sagen’: inktpotten, kogels, kleren, messen…
Een sloep van de Eendraght die naar het eiland voer, werd belaagd door wel twaalf kano’s en de bemanning werd met speren bedreigd. Daarop schoten de Hollanders terug, eerst met losse flodders, wat geen effect had, daarna met scherp. Ze troffen een man in de borst, waarna iedereen wegvluchtte.
Verraderseiland
Zoals afgesproken ontmoetten de Hollanders ’s anderendaags opnieuw de inwoners van het tweede eiland. Er werd druk geruild en de Eendraght kreeg ladingen kokosnoten, bananen en ook varkens en kippen. Maar de sfeer werd grimmiger toen de massa ‘wilden’ aangroeide tot een duizendtal. De Eendraght werd met stenen bekogeld en de Hollanders beantwoordden de aanval met geweerschoten.
De hoofdman van de inlanders kwam terug aan boord en bood een vrucht aan, blijkbaar ter verzoening. Om te bewijzen dat het eetbaar was, beten enkele inlanders er stukken uit, maar ze slikten die niet in. Le Maire vermoedde dat de vruchten giftig waren en noemde het grote eiland daarom Verraderseiland.
Mogelijk presenteerde de Tongaanse hoofdman een wortel van de kavaplant, die gekauwd wordt, maar niet ingeslikt. De kava is van oudsher een bekend genotmiddel op Tonga.
Verdwenen taal
Jacques Le Maire mag dan niet bepaald vriendelijk opgetreden hebben tegen de Tonganen - zijn manschappen schoten er meerdere neer - hij toonde wel belangstelling voor de taal op de Tonga-eilanden, want hij noteerde heel wat woorden uit de lokale taal, het zogenaamde Niuatoputapu. Deze taal is in de eeuwen nadien verdrongen door een meer dominante Tonga-taal en uiteindelijk uitgestorven, waardoor Le Maires verslag de enige bron is om deze verdwenen taal te bestuderen.
Eerherstel
Eerherstel
Le Maire werd bevolen terug te keren naar Holland, maar hij overleed kort voor de jaarwisseling op 31-jarige leeftijd.
“Den 31. December overleedt dese werelt de couragieuse en vrome Jongelinck, gheweest hebbende onse President, Jaques le Maire.”
Hij kreeg wellicht een zeemansgraf ergens onderweg in de oceaan. Vader Isaac Le Maire zou nog jaren procederen om eerherstel te krijgen voor zijn zoon.
De naam van Jacques Le Maire leeft verder in diverse plaats- en straatnamen, o.m. de Le Mairestraat in Antwerpen-Kiel, de Le Mairegracht in Amsterdam en uiteraard de Zeestraat Le Maire in Zuid-Amerika (foto).
En op Tonga prijkt hij op postzegels. Blijkbaar nemen de Tonganen geen aanstoot meer aan het gewelddadige optreden van de Hollandse ontdekkingsreizigers.
Canvas CuriosaZin in meer Canvas Curiosa?Bekijk de voorbije afleveringen
De huik, de Hollandse boerka
Vandaag kijken we met verontwaardiging naar Afghanistan, waar onder de taliban de boerka opnieuw zijn opgang maakt in het straatbeeld.
Wist je dat vanaf de late middeleeuwen in onze streken een gelijkaardige mantel werd gedragen? De huik.
Profeet Mohammed vertrapt?
Enkele jaren geleden veroorzaakte een foto van een Belgische preekstoel een rel in Turkije. Reden: in de kerk van Dendermonde staat een engel die een gebaarde man vertrappelt.
Volgens de Turkse media stelde dit de profeet Mohammed voor.
De laatste gesneuvelde van WOI
Op 11 november 1918 werd in een treinwagon in Noord-Frankrijk de wapenstilstand ondertekend. Op die laatste oorlogsdag sneuvelden nog heel wat soldaten aan beide kanten van het front.
Wie was de allerlaatste soldaat die sneuvelde in de Groote Oorlog van 14-18?
Het verdwenen panorama
De Grote Moskee van Brussel is nu een niet echt fraai complex in het Jubelpark. Wist je dat dit gebouw er oorspronkelijk helemaal anders uitzag en dat het een expositieruimte was voor een panoramaschilderij van meer dan 100 meter lang?
Waar is dit schilderij nu naartoe?
De vergeten vliegtuigramp van 1973
Op 22 december 1973 crashte een Caravelle van Sobelair tegen de bergen nabij Tanger, Marokko. 106 inzittenden, Sabenabemanning incluis, kwamen om. De grootste catastrofe uit de Belgische luchtvaartgeschiedenis.
En toch lijkt deze ramp vergeten.
Het verdwenen ministaatje
Ruim 200 jaar geleden ontstond een ministaatje. Het heeft net iets meer dan een eeuw bestaan. En wat meer is, nu ligt het in België.
Tussen Luik, Maastricht en Aken was ooit een uniek vierlandenpunt, want daar lag het ministaatje Neutraal Moresnet.
Het kommetje van Sint-Franciscus
Franciscus van Assisi bezat tijdens zijn leven drink- en eetkommetjes, die na zijn dood door zijn volgelingen als relieken werden bewaard.
Wist je dat twee van die kommetjes zijn overgebleven in Sint-Truiden en Herentals?
Maar zijn ze écht uit de 13de eeuw, de tijd van Franciscus?
Het ware verhaal van de Schone en het Beest
Wie kent niet het sprookje van de Schone en het Beest, over een monsterlijk wezen dat verliefd wordt op een mooie jonge vrouw.
Het verhaal is gebaseerd op het leven van Petrus Gonsalvus, de weerwolfman uit Tenerife. Hij leidde een uitzonderlijk leven.
De paus uit de Nederlanden
Op 9 januari 1522 - 500 jaar geleden - werd Adriaan Boeyens uit Utrecht tot paus verkozen. Adrianus VI is de enige paus uit onze streken.
Wie was deze man? Hoe kwam hij als zoon van een eenvoudige timmerman op de pauselijke troon? En hoe verklaart men zijn plotse dood?
De Brusselse avonturen van Charlotte Brontë
De Engelse zusters Brontë zijn beroemd voor hun romans, die tot de wereldliteratuur behoren.
Wist je dat Charlotte en Emily in 1842 geruime tijd in een Brussels pensionaat verbleven? Charlotte werd verliefd op haar leraar en deed hier inspiratie op voor haar latere romans.
Jacques Le Maire, ontdekker van Tonga
Le Maire senior en junior
Kaap Hoorn
De ontdekking van Tonga
Kokoseiland
Verraderseiland
Verdwenen taal
Eerherstel
Zin in meer Canvas Curiosa?