Canvas CuriosaHet ware verhaal van de Schone en het BeestPetrus Gonsalvus, de weerwolfman
Wie kent het sprookje niet van de Schone en het Beest, over een monsterlijk wezen dat verliefd wordt op een mooie jonge vrouw.
Gelijkaardige volksverhalen vinden we reeds terug in de klassieke oudheid met de Metamorphoses van Apuleius en later in de renaissance met Koning Varken van de Italiaanse dichter Straparola. Maar het verhaal in de vorm zoals we het nu kennen, dateert van 1740. Het werd neergeschreven door Gabrielle-Suzanne Barbot de Villeneuve. Deze Franse schrijfster heeft zich wellicht laten inspireren door het leven van Petrus Gonsalvus, de weerwolfman uit Tenerife.
Gelijkaardige volksverhalen vinden we reeds terug in de klassieke oudheid met de Metamorphoses van Apuleius en later in de renaissance met Koning Varken van de Italiaanse dichter Straparola. Maar het verhaal in de vorm zoals we het nu kennen, dateert van 1740. Het werd neergeschreven door Gabrielle-Suzanne Barbot de Villeneuve. Deze Franse schrijfster heeft zich wellicht laten inspireren door het leven van Petrus Gonsalvus, de weerwolfman uit Tenerife.
De weerwolfman van Tenerife
Pedro Gonzales – gelatiniseerd tot Petrus Gonsalvus – wordt geboren omstreeks 1537 op Tenerife, een van de Canarische eilanden. Reeds als kind is hij zwaar behaard als gevolg van de genetische afwijking hypertrichose, ook bekend als het syndroom van Ambras of het weerwolfsyndroom. Naar verluidt was hij een afstammeling van de oorspronkelijke Guanche-koningen van Tenerife.
Omwille van zijn uitzonderlijke aandoening wordt hij al gauw een beroemdheid, die ook de aandacht trekt van de Spanjaarden. Hombre Lobo Canario werd hij genoemd. Een gezant van het Castiliaanse hof brengt hem over naar het vasteland. Pedro is dan een jongen van 10 jaar.
Omwille van zijn uitzonderlijke aandoening wordt hij al gauw een beroemdheid, die ook de aandacht trekt van de Spanjaarden. Hombre Lobo Canario werd hij genoemd. Een gezant van het Castiliaanse hof brengt hem over naar het vasteland. Pedro is dan een jongen van 10 jaar.
Rariteitenkabinet
Het was in die tijd bon ton voor koningen en edelen om allerlei curiositeiten te verzamelen aan hun hof. We spreken over de 16de eeuw, de tijd van de grote ontdekkingsreizen. Nieuwe diersoorten, nieuwe planten, nieuwe cultuurvoorwerpen komen van over de hele wereld naar Europa en worden gretig verzameld door adellijke families en collectioneurs.
Elk zich respecterend hof bezit een rariteitenkabinet met exotische schelpen en koralen, ivoren voorwerpen en exclusieve kunstobjecten, opgezette dieren en schedels, zeldzame edelstenen en kristallen... En daar horen ook ‘levende’ curiosa bij: papegaaien en schildpadden, maar net zo goed dwergen en mensen met een bizar uiterlijk: een freakshow avant la lettre. Voor ons getuigt het niet bepaald van goede smaak, maar de renaissancevorsten tonen hiermee hun universele belangstelling.
Elk zich respecterend hof bezit een rariteitenkabinet met exotische schelpen en koralen, ivoren voorwerpen en exclusieve kunstobjecten, opgezette dieren en schedels, zeldzame edelstenen en kristallen... En daar horen ook ‘levende’ curiosa bij: papegaaien en schildpadden, maar net zo goed dwergen en mensen met een bizar uiterlijk: een freakshow avant la lettre. Voor ons getuigt het niet bepaald van goede smaak, maar de renaissancevorsten tonen hiermee hun universele belangstelling.
Le sauvage du Roi
De Franse koning Henri II hoort over het weerwolfkind en laat hem overkomen, aanvankelijk als aanwinst voor zijn ménagerie. Wordt hij ‘verkocht’ als slaaf? Mogelijk. In 1547 komt Pedro – wellicht via de Nederlanden – in Parijs terecht. De koning is blijkbaar opgetogen met de jongen en geeft hem een prinselijke opvoeding in Parijs en in het paleis van Fontainebleau.
Omdat de Europeanen dachten dat de inwoners van de Canarische eilanden oorspronkelijk in grotten woonden, maakt men zelfs een artificiële grot in de tuinen van het paleis, waar Pedro zich dan thuis zou kunnen voelen. In werkelijkheid verblijft hij gewoon in het paleis als bevoorrechte beschermeling van de vorst: le sauvage du Roi.
Hij heeft de bijnaam Barbet, een hondenras met een baard en ruig krulhaar. Maar Pedro zal zijn status als curiosum-huisdier ruim overstijgen.
Omdat de Europeanen dachten dat de inwoners van de Canarische eilanden oorspronkelijk in grotten woonden, maakt men zelfs een artificiële grot in de tuinen van het paleis, waar Pedro zich dan thuis zou kunnen voelen. In werkelijkheid verblijft hij gewoon in het paleis als bevoorrechte beschermeling van de vorst: le sauvage du Roi.
Hij heeft de bijnaam Barbet, een hondenras met een baard en ruig krulhaar. Maar Pedro zal zijn status als curiosum-huisdier ruim overstijgen.
Don Pedro
Hij krijgt les van vooraanstaande docenten, leert vloeiend Frans, Latijn en Italiaans en maakt kennis met cultuur en wetenschappen. Als geletterd man verlatijnst hij zijn naam tot Petrus Gonsalvus.
In Parijse intellectuele kringen is hij een graag geziene gast, een verfijnde erudiete causeur met… een opmerkelijk uiterlijk; iemand met wie zijn gastheren en gastvrouwen graag uitpakken.
Petrus ontvangt een jaarsalaris van 240 pond en de koning verleent hem het voorrecht zich Don Pedro te noemen.
In Parijse intellectuele kringen is hij een graag geziene gast, een verfijnde erudiete causeur met… een opmerkelijk uiterlijk; iemand met wie zijn gastheren en gastvrouwen graag uitpakken.
Petrus ontvangt een jaarsalaris van 240 pond en de koning verleent hem het voorrecht zich Don Pedro te noemen.
Het huwelijk met de Schone
Wanneer Petrus volwassen is, gaat koningin Catharina de Medici op zoek naar een huwelijkskandidaat voor de koninklijke beschermeling. De kandidaat-bruid is de mooie dochter van een hofdienaar en heeft wellicht geen andere keuze dan de koningin te gehoorzamen en te trouwen met Petrus.
Hij mag dan een afstotelijk uiterlijk hebben, door zijn opvoeding is hij wel een aangename en bemiddelde edelman geworden.
Het huwelijk wordt gezegend met zes kinderen: Madeleine, Enrique, Françoise, Antonietta (Tognina), Horacio en Ercole, drie meisjes en drie jongens. Vier van hen zullen de aandoening van hun vader erven en als weerwolfkinderen door het leven gaan.
Hij mag dan een afstotelijk uiterlijk hebben, door zijn opvoeding is hij wel een aangename en bemiddelde edelman geworden.
Het huwelijk wordt gezegend met zes kinderen: Madeleine, Enrique, Françoise, Antonietta (Tognina), Horacio en Ercole, drie meisjes en drie jongens. Vier van hen zullen de aandoening van hun vader erven en als weerwolfkinderen door het leven gaan.
Iedereen beroemd
In 1581 verlaten Petrus en zijn gezin Frankrijk. Ze zijn allemaal beroemd, onder meer door prenten en tekeningen die verspreid worden in heel Europa. Bekend zijn de afbeeldingen door de Vlaamse kunstenaar Joris Hoefnagel. Klein detail: de portretten zijn opgenomen in een verzameling Animalia, m.a.w. voorstellingen van dieren.
De familie Gonsalvus reist van het ene hof naar het andere. Zo laat keizer Rudolf II van Habsburg hen naar Wenen komen. Deze zonderlinge keizer had wel meer bizarre interesses, wat zijn fascinatie voor de weerwolfmensen verklaart. Aartshertog Ferdinand II van Oostenrijk raakt geïntrigeerd door Gonsalvus en co en laat hen portretteren. Die schilderijen hangen in de rariteitencollectie van het Schloss Ambras in Innsbruck. Vandaar dat de erfelijke aandoening hypertrichose ook als het Syndroom van Ambras bekend staat.
Ook Margaretha van Parma, regentes der Nederlanden, nodigt de familie uit aan haar hof in Italië. Eén van de zonen vindt werk in het Castello Farnese van Capodimonte. Daar zal Petrus zijn oude dag slijten. Hij overlijdt in 1617 op 80-jarige leeftijd. Zijn vrouw Catherine overleeft hem en sterft in 1623.
De familie Gonsalvus reist van het ene hof naar het andere. Zo laat keizer Rudolf II van Habsburg hen naar Wenen komen. Deze zonderlinge keizer had wel meer bizarre interesses, wat zijn fascinatie voor de weerwolfmensen verklaart. Aartshertog Ferdinand II van Oostenrijk raakt geïntrigeerd door Gonsalvus en co en laat hen portretteren. Die schilderijen hangen in de rariteitencollectie van het Schloss Ambras in Innsbruck. Vandaar dat de erfelijke aandoening hypertrichose ook als het Syndroom van Ambras bekend staat.
Ook Margaretha van Parma, regentes der Nederlanden, nodigt de familie uit aan haar hof in Italië. Eén van de zonen vindt werk in het Castello Farnese van Capodimonte. Daar zal Petrus zijn oude dag slijten. Hij overlijdt in 1617 op 80-jarige leeftijd. Zijn vrouw Catherine overleeft hem en sterft in 1623.
De schattige Tognina
En de vier kinderen die ook lijden aan het weerwolfsyndroom? Net zoals hun vader worden ze verwelkomd aan de adellijke hoven van Europa als bezienswaardigheid. Antonietta, koosnaam Tognina, is erg populair en wordt meermaals geschilderd.
Op een schilderij van de Italiaanse kunstenares Lavinia Fontana wordt de kleine Tognina afgebeeld als een jong meisje, dat ondanks de beharing lief en schattig overkomt. In haar hand houdt ze een brief waarop een tekst te lezen staat:
Don Pedro, de wildeman ontdekt op de Canarische eilanden, werd overgebracht naar Zijne Doorluchtige Hoogheid Henri, Koning van Frankrijk. Van daaruit kwam hij naar Zijne Excellentie, de Hertog van Parma. Van wie ik Antonietta afstam en nu woon aan het Hof van Dame Isabella Pallavicina, de Edelgeboren Markiezin van Soragna.
Op een schilderij van de Italiaanse kunstenares Lavinia Fontana wordt de kleine Tognina afgebeeld als een jong meisje, dat ondanks de beharing lief en schattig overkomt. In haar hand houdt ze een brief waarop een tekst te lezen staat:
Don Pedro, de wildeman ontdekt op de Canarische eilanden, werd overgebracht naar Zijne Doorluchtige Hoogheid Henri, Koning van Frankrijk. Van daaruit kwam hij naar Zijne Excellentie, de Hertog van Parma. Van wie ik Antonietta afstam en nu woon aan het Hof van Dame Isabella Pallavicina, de Edelgeboren Markiezin van Soragna.
Wetenschappelijke interesse
De Italiaanse wetenschapper Ulisse Aldrovandi neemt een afbeelding van Tognina op in zijn Monstrorum Historia (Geschiedenis der Monsters), samen met voorstellingen van zeemeerminnen, harpijen en andere fabeldieren. Zijn ontmoeting met het achtjarige kind maakt een grote indruk op hem.
Hij schrijft: Het gezicht van het meisje, met uitzondering van haar neus en lippen rond haar mond, werd volledig bedekt met haar. De haren op haar voorhoofd waren langer en peziger dan die van haar wangen, maar voelden zachter aan dan die op de rest van haar lichaam. Ze was behaard van top tot teen, en stekelig met geel haar tot op haar onderrug.
Hij schrijft: Het gezicht van het meisje, met uitzondering van haar neus en lippen rond haar mond, werd volledig bedekt met haar. De haren op haar voorhoofd waren langer en peziger dan die van haar wangen, maar voelden zachter aan dan die op de rest van haar lichaam. Ze was behaard van top tot teen, en stekelig met geel haar tot op haar onderrug.
Schildersmodellen
De oudste broer Enrique of Arrigo wordt bekend als schildersmodel van Agostino Carracci uit Bologna op diens voorstelling van De harige, de gek en de dwerg.
Zijn jongere broer Horacio komt in Rome en Napels terecht. Hij zal geportretteerd worden door Stefano della Bella.
De oudste dochter Madeleine zou in Parma blijven en daar huwen met een hofdienaar van de hertog. Uit deze verbintenis komt een dochter voort Catherine, die net als haar moeder helemaal behaard is.
Zijn jongere broer Horacio komt in Rome en Napels terecht. Hij zal geportretteerd worden door Stefano della Bella.
De oudste dochter Madeleine zou in Parma blijven en daar huwen met een hofdienaar van de hertog. Uit deze verbintenis komt een dochter voort Catherine, die net als haar moeder helemaal behaard is.
Mens of curiosum?
Werden Petrus Gonsalvus, de weerwolf van Tenerife, en zijn kinderen tijdens hun leven eigenlijk aanvaard als volwaardige mensen of werden ze door hun adellijke beschermheren en
-vrouwen alleen maar gebruikt en te kijk gezet als bizarre bezienswaardigheid?
Het is moeilijk hierop een eenduidig antwoord te geven. Zeker werden ze met respect behandeld. De familieleden woonden in paleizen en kastelen, kregen een hoge opleiding en leidden al bij al een rijkelijk en comfortabel bestaan, dat niet was weggelegd voor de gemiddelde Europeaan in die tijd.
Maar ze bleven natuurlijk een curiosum. En dat ze vandaag nog verder leven in een sprookje is veelzeggend. Met dát verschil: in het sprookje verandert het Beest op het einde in een knappe prins. Dat geluk hebben de Gonsalvussen nooit mogen ervaren.
-vrouwen alleen maar gebruikt en te kijk gezet als bizarre bezienswaardigheid?
Het is moeilijk hierop een eenduidig antwoord te geven. Zeker werden ze met respect behandeld. De familieleden woonden in paleizen en kastelen, kregen een hoge opleiding en leidden al bij al een rijkelijk en comfortabel bestaan, dat niet was weggelegd voor de gemiddelde Europeaan in die tijd.
Maar ze bleven natuurlijk een curiosum. En dat ze vandaag nog verder leven in een sprookje is veelzeggend. Met dát verschil: in het sprookje verandert het Beest op het einde in een knappe prins. Dat geluk hebben de Gonsalvussen nooit mogen ervaren.
Canvas CuriosaZin in meer Canvas Curiosa?Bekijk de voorbije afleveringen
De huik, de Hollandse boerka
Vandaag kijken we met verontwaardiging naar Afghanistan, waar onder de taliban de boerka opnieuw zijn opgang maakt in het straatbeeld.
Wist je dat vanaf de late middeleeuwen in onze streken een gelijkaardige mantel werd gedragen? De huik.
Profeet Mohammed vertrapt?
Enkele jaren geleden veroorzaakte een foto van een Belgische preekstoel een rel in Turkije. Reden: in de kerk van Dendermonde staat een engel die een gebaarde man vertrappelt.
Volgens de Turkse media stelde dit de profeet Mohammed voor.
De laatste gesneuvelde van WOI
Op 11 november 1918 werd in een treinwagon in Noord-Frankrijk de wapenstilstand ondertekend. Op die laatste oorlogsdag sneuvelden nog heel wat soldaten aan beide kanten van het front.
Wie was de allerlaatste soldaat die sneuvelde in de Groote Oorlog van 14-18?
Het verdwenen panorama
De Grote Moskee van Brussel is nu een niet echt fraai complex in het Jubelpark. Wist je dat dit gebouw er oorspronkelijk helemaal anders uitzag en dat het een expositieruimte was voor een panoramaschilderij van meer dan 100 meter lang?
Waar is dit schilderij nu naartoe?
De vergeten vliegtuigramp van 1973
Op 22 december 1973 crashte een Caravelle van Sobelair tegen de bergen nabij Tanger, Marokko. 106 inzittenden, Sabenabemanning incluis, kwamen om. De grootste catastrofe uit de Belgische luchtvaartgeschiedenis.
En toch lijkt deze ramp vergeten.
Het verdwenen ministaatje
Ruim 200 jaar geleden ontstond een ministaatje. Het heeft net iets meer dan een eeuw bestaan. En wat meer is, nu ligt het in België.
Tussen Luik, Maastricht en Aken was ooit een uniek vierlandenpunt, want daar lag het ministaatje Neutraal Moresnet.
Het kommetje van Sint-Franciscus
Franciscus van Assisi bezat tijdens zijn leven drink- en eetkommetjes, die na zijn dood door zijn volgelingen als relieken werden bewaard.
Wist je dat twee van die kommetjes zijn overgebleven in Sint-Truiden en Herentals?
Maar zijn ze écht uit de 13de eeuw, de tijd van Franciscus?
Omlaag schuiven om verder te gaan
Swipe to continue
Vegen om verder te gaan
Het ware verhaal van de Schone en het Beest
De weerwolfman van Tenerife
Rariteitenkabinet
Le sauvage du Roi
Don Pedro
Het huwelijk met de Schone
Iedereen beroemd
De schattige Tognina
Wetenschappelijke interesse
Schildersmodellen
Mens of curiosum?
Zin in meer Canvas Curiosa?