Canvas CuriosaDe Romeinse groet, een fascistisch verzinsel?
Op massabijeenkomsten van de Duitse nazi’s of de Italiaanse fascisten zien we het telkens weer: mensen die hun rechterarm strekken, handpalm naar beneden gericht en zo hun leiders toejuichen. Vaak wordt dit de Hitlergroet genoemd, maar eigenlijk haalde Adolf Hitler zijn inspiratie bij zijn grote voorbeeld, de Italiaanse fascistenleider en dictator Benito Mussolini.
Meer weten over dit onderwerp? Lees het boek Sieg Heil! Van mythische groet tot verderfelijke ideologie van Gie van den Berghe.
Fascistische groet
De Italianen noemden het de Romeinse groet en beweerden dat die terugging op de begroetingen ten tijde van het Romeinse keizerrijk, de glorieuze tijd toen Rome een wereldrijk was. Een tijd waaraan Mussolini zich maar wat graag wilde spiegelen.
Vanaf 1925 werd de Romeinse groet verplicht in de Italiaanse staat bij soldaten en ambtenaren. Later zou Hitler deze groet overnemen en ook verplicht maken in nazi-Duitsland. Het was een uiting van loyauteit aan de nazi-ideologie.
Sympathiserende partijen en bewegingen in heel Europa zouden de groet gebruiken.
Saluto Romano
Historisch onderzoek naar de Romeinse tijd heeft nog geen enkel standbeeld opgeleverd waar de zogenaamde Romeinse groet met opgeheven arm wordt uitgebeeld. Ook in teksten zijn nauwelijks beschrijvingen van de groet te vinden. Een bewijs dat het gebruikelijk was dat Romeinen elkaar met rechte arm eer bewezen is er niet.
Er zijn wel enkele zeldzame monumenten uit het Romeinse keizerrijk waarop een min of meer gelijkend gebaar te zien is. Een voorbeeld is een reliëf op de zuil van Trajanus, waarop soldaten de arm uitstrekken. Dat is zeker niet voldoende om te stellen dat de Romeinse groet effectief een algemeen aanvaarde vorm van begroeting was bij de Romeinen.
De Saluto Romano is een fascistisch verzinsel dat wel mooi paste in het wereldbeeld van Mussolini, die zichzelf zag als een nieuwe caesar.
Het schilderij van David
Dit schilderij uit 1784 toont de drie gebroeders Horatius die aan hun vader de eed van trouw zweren om te strijden en desnoods te sterven voor Rome. Alle drie strekken ze in een dramatische pose hun arm naar voren, vooraleer de wapens, die hun vader vasthoudt, te aanvaarden.
Mogelijk baseerde David zich op de gebaren van toneelacteurs die Romeinse personages op deze theatrale manier op het podium vertolkten.
Overigens toont David dat maar één van de drie broers zijn rechterarm strekt, de twee anderen houden hun linkerarm naar voren.
Groet aan de vlag
De Bellamygroet
Na de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865) had het jonge land behoefte aan patriottische rituelen en symbolen om de eenheid te benadrukken. Bij die campagne hoorde een gelofte van trouw en een groet aan de vlag, de Stars and Stripes. Een predikant, Francis Bellamy, schreef in 1892 de tekst en voegde hierbij ook een groet met gestrekte arm, de zogenaamde Bellamygroet, die gekopieerd leek op de gekende Romeinse groet.
In veel scholen werd deze groet verplicht bij het begin van elke schooldag. Toen in de jaren ’30 het fascisme opgang maakte in Europa, zorgde de gelijkenis tussen de Bellamygroet en het fascistische gebaar ervoor dat in Amerika geleidelijk afstand werd genomen van deze omstreden groet. Men opteerde voor een andere groet, bijvoorbeeld een militair saluut waarbij de hand tegen de slaap werd gelegd, of een groet met de hand op het hart. Maar zelfs tijdens de Tweede Wereldoorlog zien we hier en daar nog schoolfoto’s waarop Amerikaanse kinderen de Bellamygroet brengen.
Kerkelijk Europa
Zo gebeurde dit bij manifestaties van de scouts, hoewel die zelf ook een specifieke scoutsgroet hadden (opgeheven rechterhand met drie gestrekte vingers, pink en duim tegen elkaar). Katholieke bewegingen, zoals de KSA (Katholieke Studenten Actie) en de KAJ (Katholieke Arbeidersjeugd of Kajotters), gebruikten de groet ook in België. In Nederland brachten de katholieke Graalmeisjes de Romeinse groet.
Op kerkelijke bijeenkomsten zien we bisschoppen en priesters in processie door een erehaag van gelovigen trekken, die op Romeinse wijze hun eer betuigen.
Maar stilaan wordt de link met het fascisme te groot. Net zoals bij de Bellamygroet in Amerika zal de gewoonte van de Romeinse groet in Europa in de loop der jaren ’40 verdwijnen. Uiteindelijk zullen alleen fascisten deze groet blijven gebruiken.
Olympische groet
Olympische groet
Op de Olympische Spelen in Antwerpen in 1920 zag men de groet voor het eerst bij de atleten van de Franse delegatie, die met opgeheven arm paradeerden op de openingsceremonie. In 1924 bij de Spelen in Parijs toonde de officiële affiche een groep atleten met opgeheven armen. En naar aanleiding van de Spelen in Amsterdam in 1928 werd een standbeeld onthuld van een Nederlandse atleet met gestrekte arm. Het beeld werd intussen wijselijk van buiten het stadion naar binnen verplaatst.
Berlijn 1936
Uiteraard zorgde de Olympische groet voor verwarring bij de Olympische Spelen van Berlijn in 1936, toen Hitler en nazi-Duitsland gastheer waren. De toekenning van de Spelen aan Duitsland was al beslist vóór Hitler aan de macht kwam.
Nu was er echter een probleem ontstaan met die Olympische groet, die haast identiek was aan de Hitlergroet. Bracht een delegatie een neutrale sportieve groet? Of kon dit worden opgevat als een sympathiebetuiging voor het Hitlerregime? Landen die nazi-Duitsland vriendelijk genegen waren, zoals Italië en Oostenrijk, brachten zonder probleem de groet. Sommige landen gebruikten nog wel de Olympische groet, zoals Frankrijk en Canada. Andere landen kozen voor een halfslachtig militair saluut of brachten gewoonweg geen groet.
Na de Tweede Wereldoorlog werd de Olympische groet afgeschaft om evidente redenen.
Strafbaar
Strafbaar
Het gebaar is overigens in verschillende landen verboden en strafbaar. De Romeinse groet blijft in gebruik bij uiterst rechtse of neofascistische groeperingen. En geregeld zien we het gebaar ook opduiken in voetbalstadions, waar voetballers of supporters hun tegenstanders uitdagen met uitgestrekte arm.
Kort geleden zagen we nog de Bulgaarse politicus Angel Dzhambazki de fascistische groet brengen tijdens een verhit politiek debat in het Europees Parlement. De man zal gesanctioneerd worden, waarschuwde de parlementsvoorzitter. Dzhambazki beweerde dat hij gewoon even wuifde.
Canvas CuriosaZin in meer Canvas Curiosa?Scroll door de voorbije afleveringen
De huik, de Hollandse boerka
Vandaag kijken we met verontwaardiging naar Afghanistan, waar onder de taliban de boerka opnieuw zijn opgang maakt in het straatbeeld.
Wist je dat vanaf de late middeleeuwen in onze streken een gelijkaardige mantel werd gedragen? De huik.
Profeet Mohammed vertrapt?
Enkele jaren geleden veroorzaakte een foto van een Belgische preekstoel een rel in Turkije. Reden: in de kerk van Dendermonde staat een engel die een gebaarde man vertrappelt.
Volgens de Turkse media stelde dit de profeet Mohammed voor.
De laatste gesneuvelde van WOI
Op 11 november 1918 werd in een treinwagon in Noord-Frankrijk de wapenstilstand ondertekend. Op die laatste oorlogsdag sneuvelden nog heel wat soldaten aan beide kanten van het front.
Wie was de allerlaatste soldaat die sneuvelde in de Groote Oorlog van 14-18?
Het verdwenen panorama
De Grote Moskee van Brussel is nu een niet echt fraai complex in het Jubelpark. Wist je dat dit gebouw er oorspronkelijk helemaal anders uitzag en dat het een expositieruimte was voor een panoramaschilderij van meer dan 100 meter lang?
Waar is dit schilderij nu naartoe?
De vergeten vliegtuigramp van 1973
Op 22 december 1973 crashte een Caravelle van Sobelair tegen de bergen nabij Tanger, Marokko. 106 inzittenden, Sabenabemanning incluis, kwamen om. De grootste catastrofe uit de Belgische luchtvaartgeschiedenis.
En toch lijkt deze ramp vergeten.
Het verdwenen ministaatje
Ruim 200 jaar geleden ontstond een ministaatje. Het heeft net iets meer dan een eeuw bestaan. En wat meer is, nu ligt het in België.
Tussen Luik, Maastricht en Aken was ooit een uniek vierlandenpunt, want daar lag het ministaatje Neutraal Moresnet.
Het kommetje van Sint-Franciscus
Franciscus van Assisi bezat tijdens zijn leven drink- en eetkommetjes, die na zijn dood door zijn volgelingen als relieken werden bewaard.
Wist je dat twee van die kommetjes zijn overgebleven in Sint-Truiden en Herentals?
Maar zijn ze écht uit de 13de eeuw, de tijd van Franciscus?
Het ware verhaal van de Schone en het Beest
Wie kent niet het sprookje van de Schone en het Beest, over een monsterlijk wezen dat verliefd wordt op een mooie jonge vrouw.
Het verhaal is gebaseerd op het leven van Petrus Gonsalvus, de weerwolfman uit Tenerife. Hij leidde een uitzonderlijk leven.
De paus uit de Nederlanden
Op 9 januari 1522 - 500 jaar geleden - werd Adriaan Boeyens uit Utrecht tot paus verkozen. Adrianus VI is de enige paus uit onze streken.
Wie was deze man? Hoe kwam hij als zoon van een eenvoudige timmerman op de pauselijke troon? En hoe verklaart men zijn plotse dood?
De Brusselse avonturen van Charlotte Brontë
De Engelse zusters Brontë zijn beroemd voor hun romans, die tot de wereldliteratuur behoren.
Wist je dat Charlotte en Emily in 1842 geruime tijd in een Brussels pensionaat verbleven? Charlotte werd verliefd op haar leraar en deed hier inspiratie op voor haar latere romans.
Jaqcues Le Maire, de ontdekker van Tonga
De eilandenstaat Tonga kwam onlangs in de media door de vulkaanuitbarsting die daar plaatsvond.
Wist je dat deze eilanden in 1616 'ontdekt' werden door een ontdekkingsreiziger, afkomstig uit onze streken? Hij zette als eerste Europeaan voet op Tonga.
Sekswerker: het oudste beroep ter wereld?
Er wordt weleens smalend gezegd dat prostitutie het oudste beroep ter wereld is. Waar ligt de oorsprong van dit toch wel eigenaardige beroep?
Van de Sumeriërs over de oude Grieken via de middeleeuwse 'stoven' tot bij Toulouse-Lautrec... de geschiedenis van sekswerk.
Romeinse keizer uit de lage landen
Wie spreekt over de Romeinse keizers, denkt aan Rome als machtscentrum van het Romeinse imperium. Maar wist je dat heel wat keizers niet afkomstig waren van Rome?
Een van hen, Marcus Aurelius Carausius, was een Menapiër uit het huidige West-Vlaanderen.
De Romeinse groet, een fascistisch verzinsel?
Fascistische groet
Saluto Romano
Het schilderij van David
Groet aan de vlag
Kerkelijk Europa
Olympische groet
Strafbaar
Zin in meer Canvas Curiosa?