Canvas CuriosaDe Paganini van HalleFrançois Servais (1807-1866)
In zijn tijd werd hij geroemd als de Paganini van de cello. We hebben het over François Servais uit Halle. Naar aanleiding van de Koningin Elisabethwedstrijd die dit jaar aan de cello is gewijd, zoomen we even in op deze opmerkelijke muzikant.
Schoenlapperszoon
Adrien François Servais ziet het levenslicht op 6 juni 1807 in een heel bescheiden milieu in Halle. Moeder Josephine is huishoudster en werkt als meid bij families in de stad. Vader Jean Baptiste is schoenlapper. Niets wijst erop dat zoon Adrien François, meestal kortweg François genoemd, grote muzikale roem zal verwerven.
Vader Servais heeft wel wat muzikale interesses. Hij is lid van het koor van de Sint-Martinuskerk, de hoofdkerk van Halle. Als violist speelt hij in het orkestje dat de belangrijke erediensten opluistert. Zo verdient hij een centje bij. Dat doet hij ook door muziek te maken op kermissen en bals.
De kleine François wordt door papa meegetroond naar de herbergen om samen muziek te spelen, niet op een echte viool, maar op een klompviool, een volksinstrument gemaakt van een houten klomp met snaren.
François musiceert vanaf zijn twaalfde ook in het kerkelijk muziekensemble van Sint-Martinus. Dat kerkorkestje heeft nauwe banden met de harmonie Sinte-Cecilia van Halle, waarvan François later dirigent zal worden.
- Op de achtergrond hoort u het concerto van François Servais: Souvenir de Spa, Op. 2, door The Smithsonian Chamber Players & Anner Bylsma
In de ban van de cello
Servais ontpopt zich tot een muzikaal talent en wanneer hij zeventien is, gebeurt er iets waardoor hij het provincialistische Halle met zijn kermismuziek, kerkorkestje en harmonieconcerten kan overstijgen.
Hij wordt opgemerkt door markies Jules de Sayve, een edelman en melomaan. Die raadt hem aan professionele muzieklessen te volgen bij Corneille Vanderplancken, eerste violist in de Koninklijke Muntschouwburg te Brussel.
Enkele jaren later raakt Servais in de ban van de cello die zijn lievelingsinstrument wordt. Hij vangt cellostudies aan bij de Franse cellist Nicolas Platel in de École Royale de Musique te Brussel, de voorloper van het Koninklijk Muziekconservatorium. In 1829 studeert hij af en wordt repetitor in de klas van Platel. Kort daarna krijgt hij een aanstelling tot solocellist in de Muntschouwburg. Op zich al een mooie carrièrezet voor een eenvoudige schoenmakerszoon uit Halle.
Stradivarius
Servais is ambitieus en wil meer: in 1833 trekt hij naar Parijs om concerten te geven. Hij is dan 26 jaar oud. Bij die gelegenheid zit componist Hector Berlioz in de zaal die gecharmeerd is door het spel van de jonge Belgische cellist. Het is het begin van een succesvolle loopbaan die Servais naar alle uithoeken van Europa zou voeren.
Succesvol op alle vlakken, want na een concert in Den Haag in 1837 prijst prinses Anna Paulowna hem aan bij haar broer, de Russische tsaar Nicolaas I. En dus reist Servais, de cellist uit Halle, naar het tsaristisch hof in Sint-Petersburg. De schatrijke prinses Joesoepov is zo geraakt door een optreden dat ze Servais een stradivariuscello uit 1701 bezorgt. Voortaan wordt het zijn concertinstrument.
Al even belangrijk voor Servais is zijn tweede Russische tournee, enkele jaren later. Hij leert er de dertien jaar jongere Sophie Feygin kennen, dochter van een rentmeester van de tsaar. In juni 1842 trouwde hij met haar in Sint-Petersburg voor de Russisch-Orthodoxe kerk. Later zou hun huwelijk ook burgerlijk voltrokken worden, in het stadhuis van Halle.
Goed om te weten: de concertreizen van Servais duurden soms twee jaar en voerden hem van Londen naar Moskou, van Oslo tot Istanbul. Er werd gereisd per trein, postkoets, boot en in Siberië zelfs per slede.
Villa Servais
François Servais’ faam breidt zich uit en wanneer hij in 1847 weer eens in Parijs concerteert, roemt Berlioz hem nadien als ‘un talent de premier ordre, un paganinien’. Zijn epitheton is gemaakt: de Paganini van de cello, zoals de Italiaanse operacomponist Rossini hem zal noemen.
Aan zijn lucratieve concertreizen houdt Servais een fortuin over, dat hij onder meer spendeert aan een prestigieuze villa, de Villa Servais in Halle. Ontworpen door Jean Pierre Cluysenaar, de architect die ook de Brusselse Sint-Hubertusgalerijen zou ontwerpen en later het Conservatorium in de Regentschapstraat.
De Villa Servais in Italiaanse renaissancestijl omvatte naast chique salons ook een muziekzaal. Het was een verzamelplaats voor tal van prominenten en muzikanten: tot de vele bezoekers behoorden Liszt, Rubinstein, Wagner, Berlioz en Rossini en – incognito – koningin Maria-Hendrika, de echtgenote van Leopold II.
De steunpin van de cello
De verdienste van Servais als muzikant valt niet te onderschatten. Hij stond bekend voor zijn virtuoze speelstijl, maar bij gebrek aan opnames hebben we het raden naar hoe het precies klonk. Gelukkig heeft hij ook heel wat composities nagelaten, stukken voor cello, die nu nog geregeld worden opgevoerd.
Zijn grootste zichtbare nalatenschap is zeker de steunpin voor de cello, de stalen (vroeger ook houten) pin die het instrument ondersteunt. Bij het hanteren van zijn grote stradivariuscello ondervond Servais nogal wat ongemak. Het instrument was behoorlijk log en zwaar. De cello tijdens het musiceren tussen de benen klemmen, zoals gebruikelijk was, was niet echt praktisch. Andere cellisten hadden ook al truukjes bedacht om dit euvel op te vangen, zoals een klein bankje onder de cello schuiven, maar Servais kwam met een beter idee.
Hij maakte een pin vast waarop de cello kon steunen. Op die manier kon hij veel vrijer en minder krampachtig spelen. Het werd een algemeen gebruik en vandaag speelt zowat elke cellist met zo’n steunpin. Dank u wel, meneer Servais!
Het hart van Servais
Schoonzoon Cyprien Godebski kreeg de opdracht en hij beeldde zijn schoonvader uit in cararamarmer: rechtopstaand met zijn cello naast zich, weliswaar zonder steunpin. Het beeld op de Grote Markt van Halle, vlak voor het stadhuis, werd ingehuldigd in 1871.
In Halle gaat het verhaal dat vòòr de begrafenis van Servais zijn hart uit zijn lichaam werd verwijderd, gebalsemd en in een urne opgeborgen. Die urne zou later bij het optrekken van het standbeeld, in de sokkel van het monument zijn ingemetseld.
Canvas CuriosaZin in meer Canvas Curiosa?Scroll door de voorbije afleveringen
Wou Leopold II Nederland aanvallen?
In 1854 beraamt de jonge Belgische kroonprins Leopold - de latere koning Leopold II - geheime plannen om Nederland binnen te vallen.
Het ultieme doel is het regime aldaar omver te werpen en de zuidelijke provincies in te lijven bij België. Een idée folle of bittere ernst?
De Ishango-beentjes
In het Museum voor Natuurwetenschappen in Brussel bewaart men de Ishango-beentjes, gevonden in Congo. Ze zijn ruim 22.000 jaar oud en zouden de oudste getuigenissen zijn van wiskundig denken van de mensheid.
Is de wiskunde uitgevonden in prehistorisch Congo?
De zwarte lijfwacht van keizer Karel V
Wist je dat keizer Karel V in zijn hofhouding een zwarte soldaat had, die hem vergezelde als lijfwacht? Of als curiositeit?
Wij richten onze blik op een opmerkelijk schilderij: het unieke portret van de zwarte Afrikaan.
Een keizerlijk Canvas Curiosa-verhaal uit de 16e eeuw…
Spraken Adam en Eva Antwerps?
In de 16e eeuw stelde de humanist Johannes Goropius Becanus dat het Antwerps-Brabants rechtstreeks afstamde van de oertaal van de mensheid.
Lag het aards paradijs dan aan de Schelde?
Alle Sinjoren zijn daarvan overtuigd. Nu Canvas Curiosa nog...
Is de animatiefilm een Belgische uitvinding?
Wist je dat het de Belgische wetenschapper Joseph Plateau was die aan de oorsprong ligt van de animatiefilm en bij uitbreiding van de film tout court?
En wat heeft zijn uitvinding uit 1832 in hemelsnaam te maken met het Madouplein in Brussel?
De Romeinse groet, een fascistische verzinsel?
We kennen het allemaal als een omstreden gebaar: de fascistische Romeinse groet, vaak de Hitlergroet genoemd.
Wist je dat die erg lijkt op de vroegere Olympische groet? Vanwaar komt die? Is het inderdaad een oude Romeinse groet, zoals de Italiaanse fascisten beweren?
Romeinse keizer uit de lage landen
Wie spreekt over de Romeinse keizers, denkt aan Rome als machtscentrum van het Romeinse imperium. Maar wist je dat heel wat keizers niet afkomstig waren van Rome?
Een van hen, Marcus Aurelius Carausius, was een Menapiër uit het huidige West-Vlaanderen.
Sekswerker: het oudste beroep ter wereld?
Er wordt weleens smalend gezegd dat prostitutie het oudste beroep ter wereld is. Waar ligt de oorsprong van dit toch wel eigenaardige beroep?
Van de Sumeriërs over de oude Grieken via de middeleeuwse 'stoven' tot bij Toulouse-Lautrec... de geschiedenis van sekswerk.
Jaqcues Le Maire, de ontdekker van Tonga
De eilandenstaat Tonga kwam onlangs in de media door de vulkaanuitbarsting die daar plaatsvond.
Wist je dat deze eilanden in 1616 'ontdekt' werden door een ontdekkingsreiziger, afkomstig uit onze streken? Hij zette als eerste Europeaan voet op Tonga.
De Brusselse avonturen van Charlotte Brontë
De Engelse zusters Brontë zijn beroemd voor hun romans, die tot de wereldliteratuur behoren.
Wist je dat Charlotte en Emily in 1842 geruime tijd in een Brussels pensionaat verbleven? Charlotte werd verliefd op haar leraar en deed hier inspiratie op voor haar latere romans.
De paus uit de Nederlanden
Op 9 januari 1522 - 500 jaar geleden - werd Adriaan Boeyens uit Utrecht tot paus verkozen. Adrianus VI is de enige paus uit onze streken.
Wie was deze man? Hoe kwam hij als zoon van een eenvoudige timmerman op de pauselijke troon? En hoe verklaart men zijn plotse dood?
Het ware verhaal van de Schone en het Beest
Wie kent niet het sprookje van de Schone en het Beest, over een monsterlijk wezen dat verliefd wordt op een mooie jonge vrouw.
Het verhaal is gebaseerd op het leven van Petrus Gonsalvus, de weerwolfman uit Tenerife. Hij leidde een uitzonderlijk leven.
Het kommetje van Sint-Franciscus
Franciscus van Assisi bezat tijdens zijn leven drink- en eetkommetjes, die na zijn dood door zijn volgelingen als relieken werden bewaard.
Wist je dat twee van die kommetjes zijn overgebleven in Sint-Truiden en Herentals?
Maar zijn ze écht uit de 13de eeuw, de tijd van Franciscus?
Het verdwenen ministaatje
Ruim 200 jaar geleden ontstond een ministaatje. Het heeft net iets meer dan een eeuw bestaan. En wat meer is, nu ligt het in België.
Tussen Luik, Maastricht en Aken was ooit een uniek vierlandenpunt, want daar lag het ministaatje Neutraal Moresnet.
De vergeten vliegtuigramp van 1973
Op 22 december 1973 crashte een Caravelle van Sobelair tegen de bergen nabij Tanger, Marokko. 106 inzittenden, Sabenabemanning incluis, kwamen om. De grootste catastrofe uit de Belgische luchtvaartgeschiedenis.
En toch lijkt deze ramp vergeten.
Het verdwenen panorama
De Grote Moskee van Brussel is nu een niet echt fraai complex in het Jubelpark. Wist je dat dit gebouw er oorspronkelijk helemaal anders uitzag en dat het een expositieruimte was voor een panoramaschilderij van meer dan 100 meter lang?
Waar is dit schilderij nu naartoe?
De laatste gesneuvelde van WOI
Op 11 november 1918 werd in een treinwagon in Noord-Frankrijk de wapenstilstand ondertekend. Op die laatste oorlogsdag sneuvelden nog heel wat soldaten aan beide kanten van het front.
Wie was de allerlaatste soldaat die sneuvelde in de Groote Oorlog van 14-18?
Profeet Mohammed vertrapt?
Enkele jaren geleden veroorzaakte een foto van een Belgische preekstoel een rel in Turkije. Reden: in de kerk van Dendermonde staat een engel die een gebaarde man vertrappelt.
Volgens de Turkse media stelde dit de profeet Mohammed voor.
De huik, de Hollandse boerka
Vandaag kijken we met verontwaardiging naar Afghanistan, waar onder de taliban de boerka opnieuw zijn opgang maakt in het straatbeeld.
Wist je dat vanaf de late middeleeuwen in onze streken een gelijkaardige mantel werd gedragen? De huik.
De Paganini van Halle
In de ban van de cello
Stradivarius
Villa Servais
De steunpin van de cello
Het hart van Servais
Zin in meer Canvas Curiosa?