Canvas CuriosaDe Ishango-beentjesIs de wiskunde uitgevonden in prehistorisch Congo?
Deze archeologische artefacten werden in de jaren '50 in Belgisch-Congo opgegraven door een Belgische geoloog. Nu vraagt Congo dat België deze waardevolle topstukken zou teruggeven.
Belgische wetenschapper
Tussen 1950 en 1959 verrichtte Jean de Heinzelin, die hoogleraar was aan de universiteit van Gent, er opgravingen, onder meer in het dorp Ishango aan de oevers van het meer. Dankzij vroegere archeologische exploraties wist hij dat er op die plek sporen van prehistorische bewoning moesten te vinden zijn.
De opgravingen van de Heinzelin en zijn team brachten duizenden stukken aan het licht: gereedschap in kwarts en steen, harpoenen en andere voorwerpen, beenderen van mensen en dieren. De meeste van deze resten bevonden zich in de onderste lagen van de opgravingssite. Ze zijn heel oud: naar schatting tussen de 20.000 en de 25.000 jaar.
De beentjes van Ishango
Opvallend zijn de vele inkervingen die over de lengte van het stuk been zijn gemaakt. In totaal 168 parallelle streepjes die groepjes vormen en verdeeld zijn over drie kolommen.
De Heinzelin begreep dat dit niet zomaar wat toevallige inkepingen waren, maar dat er een betekenis, een bedoeling achter zat. Zo bevat de linkse kolom streepjes die gegroepeerd zijn tot de getallen 11, 13, 17 en 19. En dat zijn de priemgetallen tussen 10 en 20. Toeval?
De twee andere kolommen tonen reeksen getallen die het resultaat zijn van welbepaalde rekenkundige bewerkingen. De Heinzelin publiceerde zijn bevindingen en riep het Ishango-beentje uit tot het oudste wiskundig relict van de mensheid.
Pas in 1998 maakte de Heinzelin bekend dat er nog een tweede gelijkaardig beentje bestond, dat ook in Ishango was ontdekt. Dit stuk telt 90 inkervingen, die eveneens in groepjes voorkomen en getallenreeksen lijken te vormen.
Congolese wiskunde
Dit rekensysteem was ook in gebruik bij de oude Egyptenaren. Vroeger werd gedacht dat deze wiskundige concepten vanuit het land van de farao's via de Nijl in Centraal Afrika waren terecht gekomen. Nu lijkt het erop dat het andersom was. Vanuit Congo heeft het zich verspreid via de Nijl naar het noorden.
Wat er ook van zij, de twee stukken bot van Ishango worden vandaag gezien als één van de oudste - zo niet dé oudste - uitingen van het menselijk vermogen om te rekenen en wiskundig na te denken. Een ommekeer in onze kijk op de beschavingsgeschiedenis: de oorsprong van de wis- en rekenkunde ligt niet in Egypte, maar in Congo.
Teruggave aan Congo
President Félix Tshisekedi steunt dit initiatief en richt een commissie op om de teruggave van Congolese cultuurgoederen die tijdens het koloniaal bewind werden uitgevoerd, te bewerkstelligen én ook te kijken naar een herbestemming en herwaardering van deze stukken.
Intussen is aan Belgische kant het "Onderzoeksproject Home" opgestart dat de kwestie van teruggave zal bekijken, niet specifiek voor de beentjes van Ishango aan Congo, maar voor menselijke resten waarvan door een land van oorsprong de repatriëring zou worden gevraagd. In eerste instantie wordt een inventaris opgemaakt van alle menselijke beenderen, schedels of geraamtes, fossielen en mummies enz. die in Belgische collecties worden bewaard. Wordt vervolgd!
Canvas CuriosaZin in meer Canvas Curiosa?Scroll door de voorbije afleveringen
De huik, de Hollandse boerka
Vandaag kijken we met verontwaardiging naar Afghanistan, waar onder de taliban de boerka opnieuw zijn opgang maakt in het straatbeeld.
Wist je dat vanaf de late middeleeuwen in onze streken een gelijkaardige mantel werd gedragen? De huik.
Profeet Mohammed vertrapt?
Enkele jaren geleden veroorzaakte een foto van een Belgische preekstoel een rel in Turkije. Reden: in de kerk van Dendermonde staat een engel die een gebaarde man vertrappelt.
Volgens de Turkse media stelde dit de profeet Mohammed voor.
De laatste gesneuvelde van WOI
Op 11 november 1918 werd in een treinwagon in Noord-Frankrijk de wapenstilstand ondertekend. Op die laatste oorlogsdag sneuvelden nog heel wat soldaten aan beide kanten van het front.
Wie was de allerlaatste soldaat die sneuvelde in de Groote Oorlog van 14-18?
Het verdwenen panorama
De Grote Moskee van Brussel is nu een niet echt fraai complex in het Jubelpark. Wist je dat dit gebouw er oorspronkelijk helemaal anders uitzag en dat het een expositieruimte was voor een panoramaschilderij van meer dan 100 meter lang?
Waar is dit schilderij nu naartoe?
De vergeten vliegtuigramp van 1973
Op 22 december 1973 crashte een Caravelle van Sobelair tegen de bergen nabij Tanger, Marokko. 106 inzittenden, Sabenabemanning incluis, kwamen om. De grootste catastrofe uit de Belgische luchtvaartgeschiedenis.
En toch lijkt deze ramp vergeten.
Het verdwenen ministaatje
Ruim 200 jaar geleden ontstond een ministaatje. Het heeft net iets meer dan een eeuw bestaan. En wat meer is, nu ligt het in België.
Tussen Luik, Maastricht en Aken was ooit een uniek vierlandenpunt, want daar lag het ministaatje Neutraal Moresnet.
Het kommetje van Sint-Franciscus
Franciscus van Assisi bezat tijdens zijn leven drink- en eetkommetjes, die na zijn dood door zijn volgelingen als relieken werden bewaard.
Wist je dat twee van die kommetjes zijn overgebleven in Sint-Truiden en Herentals?
Maar zijn ze écht uit de 13de eeuw, de tijd van Franciscus?
Het ware verhaal van de Schone en het Beest
Wie kent niet het sprookje van de Schone en het Beest, over een monsterlijk wezen dat verliefd wordt op een mooie jonge vrouw.
Het verhaal is gebaseerd op het leven van Petrus Gonsalvus, de weerwolfman uit Tenerife. Hij leidde een uitzonderlijk leven.
De paus uit de Nederlanden
Op 9 januari 1522 - 500 jaar geleden - werd Adriaan Boeyens uit Utrecht tot paus verkozen. Adrianus VI is de enige paus uit onze streken.
Wie was deze man? Hoe kwam hij als zoon van een eenvoudige timmerman op de pauselijke troon? En hoe verklaart men zijn plotse dood?
De Brusselse avonturen van Charlotte Brontë
De Engelse zusters Brontë zijn beroemd voor hun romans, die tot de wereldliteratuur behoren.
Wist je dat Charlotte en Emily in 1842 geruime tijd in een Brussels pensionaat verbleven? Charlotte werd verliefd op haar leraar en deed hier inspiratie op voor haar latere romans.
Jaqcues Le Maire, de ontdekker van Tonga
De eilandenstaat Tonga kwam onlangs in de media door de vulkaanuitbarsting die daar plaatsvond.
Wist je dat deze eilanden in 1616 'ontdekt' werden door een ontdekkingsreiziger, afkomstig uit onze streken? Hij zette als eerste Europeaan voet op Tonga.
Sekswerker: het oudste beroep ter wereld?
Er wordt weleens smalend gezegd dat prostitutie het oudste beroep ter wereld is. Waar ligt de oorsprong van dit toch wel eigenaardige beroep?
Van de Sumeriërs over de oude Grieken via de middeleeuwse 'stoven' tot bij Toulouse-Lautrec... de geschiedenis van sekswerk.
Romeinse keizer uit de lage landen
Wie spreekt over de Romeinse keizers, denkt aan Rome als machtscentrum van het Romeinse imperium. Maar wist je dat heel wat keizers niet afkomstig waren van Rome?
Een van hen, Marcus Aurelius Carausius, was een Menapiër uit het huidige West-Vlaanderen.
De Romeinse groet, een fascistische verzinsel?
We kennen het allemaal als een omstreden gebaar: de fascistische Romeinse groet, vaak de Hitlergroet genoemd.
Wist je dat die erg lijkt op de vroegere Olympische groet? Vanwaar komt die? Is het inderdaad een oude Romeinse groet, zoals de Italiaanse fascisten beweren?
Is de animatiefilm een Belgische uitvinding?
Wist je dat het de Belgische wetenschapper Joseph Plateau was die aan de oorsprong ligt van de animatiefilm en bij uitbreiding van de film tout court?
En wat heeft zijn uitvinding uit 1832 in hemelsnaam te maken met het Madouplein in Brussel?
Spraken Adam en Eva Antwerps?
In de 16e eeuw stelde de humanist Johannes Goropius Becanus dat het Antwerps-Brabants rechtstreeks afstamde van de oertaal van de mensheid.
Lag het aards paradijs dan aan de Schelde?
Alle Sinjoren zijn daarvan overtuigd. Nu Canvas Curiosa nog...
De zwarte lijfwacht van keizer Karel V
Wist je dat keizer Karel V in zijn hofhouding een zwarte soldaat had, die hem vergezelde als lijfwacht? Of als curiositeit?
Wij richten onze blik op een opmerkelijk schilderij: het unieke portret van de zwarte Afrikaan.
Een keizerlijk Canvas Curiosa-verhaal uit de 16e eeuw…