Canvas CuriosaDe paus uit de NederlandenAdrianus van Utrecht
Wie was deze man? Hoe kwam hij als zoon van een eenvoudige timmerman op de pauselijke troon? En hoe verklaart men zijn plotse dood? Werd hij misschien vergiftigd?
Conclaaf
Die verdeeldheid in het college der kardinalen is een afspiegeling van de politieke toestand in het Europa van die dagen: je hebt keizer Karel V aan de ene kant, de Franse koning Frans I aan de andere en dan ook nog de wispelturige Engelse koning Hendrik VIII, op dat ogenblik nog katholiek (later zal hij zich afscheiden en de anglicaanse kerk stichten).
Het compromis
Elk van de fracties heeft zijn favoriete kardinalen die geen duimbreed willen toegeven. Omdat het conclaaf er niet toe komt een kandidaat te kiezen uit de aanwezige 39 kardinalen, besluiten ze om de keuze te beperken tot de afwezigen, want door omstandigheden zijn enkele kardinalen niet tijdig in Rome geraakt voor het conclaaf. Een compromis om uit de impasse te geraken.
Adrianus van Utrecht, die de titel van kardinaal van Tortosa draagt, is op dat ogenblik in Spanje voor staatszaken in opdracht van Karel V. Na enkele stembeurten krijgt hij de meerderheid van de stemmen: bij afwezigheid en zonder zijn medeweten wordt hij tot paus gekozen.
Habemus Papam
Habemus Papam
De Romeinen zijn niet in hun sas met deze onbekende paus uit het noorden. Waar komt die eigenlijk vandaan? Utrecht? Waar ligt dat? In Holland? Vlaanderen? Of Duitsland? Een barbaar! En hij is niet eens aanwezig in Rome…
Je moet weten dat Adrianus de opvolger was van een reeks beruchte kerkvorsten die bekend stonden voor hun liederlijke en rijkelijke levensstijl: Alexander VI Borgia, Julius II Della Rovere, Leo X De’ Medici, renaissancepausen die meer oog hadden voor wereldse pracht en praal dan voor het spirituele.
Ook stuk voor stuk pausen die het nepotisme hoog in hun vaandel droegen: hun naaste familieleden deelden allemaal in hoge kerkelijke benoemingen. Zo benoemde Leo X zijn twee neven tot kardinaal. Het pausdom was een mand waaruit royaal werd gegraaid en rondgedeeld.
En dan kwam daar opeens een onbekende noorderling. De vrees dat het gedaan zal zijn met het exuberante pauselijke hof, dé bestaansreden van Rome, is niet ongegrond.
Wie was Adrianus van Utrecht?
In 1476 trekt hij naar de universiteit van Leuven. Zijn studie wordt betaald door een rijke weldoener. Hij studeert eerst aan de Artesfaculteit in de pedagogie Het Varken. De Leuvense universiteit was toen nog georganiseerd zoals in Oxford en Cambridge met autonome colleges en pedagogieën die gezamenlijk de universiteit vormden.
Na twee jaar gaat Adriaan theologie studeren, tegelijk doceert hij aan jongere studenten, onder wie een leerling uit Rotterdam: Erasmus. Adriaan doctoreert, wordt priester, kanunnik en deken van de Sint-Pieterskerk te Leuven en professor aan de universiteit. Hij draagt ook tweemaal de titel van rector.
In zijn testament zal hij zijn woonhuis in Leuven een bestemming geven als studentenresidentie, wat zou uitgroeien tot het huidige Pauscollege.
In dienst van Karel V
In 1515 trekt hij in opdracht van Karel naar Spanje als diplomatiek afgevaardigde. De promoties volgen mekaar snel op: koninklijk gezant, bisschop van Tortosa, kardinaal, groot-inquisiteur, regent van Spanje. Adrianus is gelaten: hij zou liever terugkeren naar de Nederlanden, maar Karel, intussen keizer geworden, blijft zijn oud-leraar bestoken met politieke en militaire opdrachten in Spanje.
Het is daar dat hij op 22 januari 1522 een ijlbode ontvangt die hem het nieuws van zijn pausverkiezing meedeelt.
Paus tegen wil en dank
Zoals de Romeinen al vreesden, wil Adrianus VI komaf maken met bepaalde (wan)toestanden binnen de kerk en vooral binnen de curie, het hoogste bestuursapparaat van de kerk. Je zou kunnen stellen dat hij een antwoord wil geven op de kritiek van Luther en consoorten.
Zeer tegen de zin van de Italianen omringt hij zich met medewerkers uit de Nederlanden. De hervormingsplannen van Adrianus lopen vast op het conservatisme van de kardinalen, maar ook omdat hijzelf té bedachtzaam, té weifelend is. Met zijn ascetische levenswijze stoot hij op veel tegenstand. “Hij overleeft op een dieet van slecht bier en haring”, wordt er spottend gezegd.
Terug naar af
Al gauw doen geruchten over vergiftiging de ronde, maar die worden nooit bevestigd. Na Adrianus wordt opnieuw een Italiaan tot paus gekozen: Clemens VII, weeral een telg uit het huis Medici. Het pauselijke hof vervalt in zijn oude gewoonten. Het zal nog jaren duren eer de kerk met de contrareformatie een antwoord weet te bieden op de crisis, ontstaan door het protestantisme van Luther.
Adrianus is de enige paus uit de Nederlanden en blijkbaar hadden de kardinalen na dit noordelijke intermezzo met de sobere Adrianus hun buik vol van buitenlanders, want hij zal de laatste niet-Italiaanse paus zijn tot 1978, wanneer de Pool Karol Wojtyla (Johannes-Paulus II) wordt verkozen.
Canvas CuriosaZin in meer Canvas Curiosa?Bekijk de voorbije afleveringen
De huik, de Hollandse boerka
Vandaag kijken we met verontwaardiging naar Afghanistan, waar onder de taliban de boerka opnieuw zijn opgang maakt in het straatbeeld.
Wist je dat vanaf de late middeleeuwen in onze streken een gelijkaardige mantel werd gedragen? De huik.
Profeet Mohammed vertrapt?
Enkele jaren geleden veroorzaakte een foto van een Belgische preekstoel een rel in Turkije. Reden: in de kerk van Dendermonde staat een engel die een gebaarde man vertrappelt.
Volgens de Turkse media stelde dit de profeet Mohammed voor.
De laatste gesneuvelde van WOI
Op 11 november 1918 werd in een treinwagon in Noord-Frankrijk de wapenstilstand ondertekend. Op die laatste oorlogsdag sneuvelden nog heel wat soldaten aan beide kanten van het front.
Wie was de allerlaatste soldaat die sneuvelde in de Groote Oorlog van 14-18?
Het verdwenen panorama
De Grote Moskee van Brussel is nu een niet echt fraai complex in het Jubelpark. Wist je dat dit gebouw er oorspronkelijk helemaal anders uitzag en dat het een expositieruimte was voor een panoramaschilderij van meer dan 100 meter lang?
Waar is dit schilderij nu naartoe?
De vergeten vliegtuigramp van 1973
Op 22 december 1973 crashte een Caravelle van Sobelair tegen de bergen nabij Tanger, Marokko. 106 inzittenden, Sabenabemanning incluis, kwamen om. De grootste catastrofe uit de Belgische luchtvaartgeschiedenis.
En toch lijkt deze ramp vergeten.
Het verdwenen ministaatje
Ruim 200 jaar geleden ontstond een ministaatje. Het heeft net iets meer dan een eeuw bestaan. En wat meer is, nu ligt het in België.
Tussen Luik, Maastricht en Aken was ooit een uniek vierlandenpunt, want daar lag het ministaatje Neutraal Moresnet.
Het kommetje van Sint-Franciscus
Franciscus van Assisi bezat tijdens zijn leven drink- en eetkommetjes, die na zijn dood door zijn volgelingen als relieken werden bewaard.
Wist je dat twee van die kommetjes zijn overgebleven in Sint-Truiden en Herentals?
Maar zijn ze écht uit de 13de eeuw, de tijd van Franciscus?
Het ware verhaal van de Schone en het Beest
Wie kent niet het sprookje van de Schone en het Beest, over een monsterlijk wezen dat verliefd wordt op een mooie jonge vrouw.
Het verhaal is gebaseerd op het leven van Petrus Gonsalvus, de weerwolfman uit Tenerife. Hij leidde een uitzonderlijk leven.
De paus uit de Nederlanden
Conclaaf
Het compromis
Habemus Papam
Wie was Adrianus van Utrecht?
In dienst van Karel V
Paus tegen wil en dank
Terug naar af
Zin in meer Canvas Curiosa?