Canvas CuriosaDe laatste gesneuvelde Wapenstilstand 11 november
Hoeft het nog gezegd: op 11 november herdenken we het einde van de Eerste Wereldoorlog, want op die datum in 1918 werd in een treinwagon in Noord-Frankrijk de wapenstilstand ondertekend. Officieel zwegen de wapens vanaf 11 uur.
Op die laatste oorlogsdag sneuvelden nog heel wat soldaten aan beide kanten van het front. Volgens recente schattingen stierven er op de 11de november nog ruim 2700 militairen aan het westelijke front, zelfs méér dan het normale daggemiddelde van de hele oorlog. Die laatste uren waren dus nog dodelijker dan gewoonlijk. Want hoewel iedereen wist dat de wapenstilstand nakende was, wilden sommige scherpslijpers van geen ophouden weten en werd er tot de allerlaatste minuut soms nog heen en weer geschoten.
Wie was de allerlaatste soldaat die sneuvelde in de Groote Oorlog van 14-18?
Op die laatste oorlogsdag sneuvelden nog heel wat soldaten aan beide kanten van het front. Volgens recente schattingen stierven er op de 11de november nog ruim 2700 militairen aan het westelijke front, zelfs méér dan het normale daggemiddelde van de hele oorlog. Die laatste uren waren dus nog dodelijker dan gewoonlijk. Want hoewel iedereen wist dat de wapenstilstand nakende was, wilden sommige scherpslijpers van geen ophouden weten en werd er tot de allerlaatste minuut soms nog heen en weer geschoten.
Wie was de allerlaatste soldaat die sneuvelde in de Groote Oorlog van 14-18?
11 november 1918
Op die memorabele dag in het jaar 1918 – het was een maandag – tekenden de strijdende partijen om 5 uur ’s morgens de wapenstilstand. 6 uur later zou het staakt-het-vuren dan officieel ingaan, om 11 uur Franse tijd.
Strikt genomen vond de ondertekening plaats om 20 minuten na 5, maar de Franse maarschalk Ferdinand Foch stelde voor om het te antidateren naar 5 uur om geen tijd te verliezen.
Strikt genomen vond de ondertekening plaats om 20 minuten na 5, maar de Franse maarschalk Ferdinand Foch stelde voor om het te antidateren naar 5 uur om geen tijd te verliezen.
11 uur
Al meer dan een eeuw wordt verteld dat de wapenstilstand inging op 11 november om 11 uur. Maar dat was de Franse tijd. Frankrijk en het onbezette stukje België in de Westhoek achter de IJzer hanteerden toen dezelfde tijd als Groot-Brittannië (Greenwich Time of West-Europese tijd).
Duitsland en ook het bezette deel van België gebruikten de Midden-Europese tijd en dus volgens het merendeel van de Belgische klokken zwegen de wapens om 12 uur. Na de Bevrijding schakelde België terug op de Franse en Engelse tijd, maar later gingen Frankrijk én België toch over naar de Midden-Europese tijd.
Als we vandaag op 11 november om 11 uur de wapenstilstand herdenken, zijn we dus eigenlijk een uur te vroeg.
Duitsland en ook het bezette deel van België gebruikten de Midden-Europese tijd en dus volgens het merendeel van de Belgische klokken zwegen de wapens om 12 uur. Na de Bevrijding schakelde België terug op de Franse en Engelse tijd, maar later gingen Frankrijk én België toch over naar de Midden-Europese tijd.
Als we vandaag op 11 november om 11 uur de wapenstilstand herdenken, zijn we dus eigenlijk een uur te vroeg.
De laatste gesneuvelden
De laatste gesneuvelden
Volledig scherm
Eigenlijk, wat doet het er toe wie als laatste sneuvelde? Toch lijkt het bijna een wedloop te zijn tussen historici om op die allerlaatste dode van de Groote Oorlog een naam te kunnen kleven. Het is een artificiële aanduiding, maar die naam staat wel symbool voor de zinloosheid van de oorlogsgruwel. Je zal maar sneuvelen door de laatste kogel...
Het sneuvelen eindigde niet om 11 uur, want in hospitalen over heel Europa bezweken later ook nog soldaten aan de verwondingen die ze hadden opgelopen in de strijd. En nog veel meer mensen stierven aan de gevolgen van de griep of andere ziektes.
Overigens vielen de laatste slachtoffers van de Eerste Wereldoorlog officieel op 21 juni 1919 (7 dagen voor het Verdrag van Versailles), bij schermutselingen tussen Britten en Duitsers rond Duitse oorlogsschepen. De oorlog eindigde formeel niet met de wapenstilstand. Daarvoor was er nog het vredesverdrag van Versailles nodig.
Het sneuvelen eindigde niet om 11 uur, want in hospitalen over heel Europa bezweken later ook nog soldaten aan de verwondingen die ze hadden opgelopen in de strijd. En nog veel meer mensen stierven aan de gevolgen van de griep of andere ziektes.
Overigens vielen de laatste slachtoffers van de Eerste Wereldoorlog officieel op 21 juni 1919 (7 dagen voor het Verdrag van Versailles), bij schermutselingen tussen Britten en Duitsers rond Duitse oorlogsschepen. De oorlog eindigde formeel niet met de wapenstilstand. Daarvoor was er nog het vredesverdrag van Versailles nodig.
10u45: de laatste Belg
De laatst gesneuvelde Belgische soldaat was Marcel Toussaint Terfve, een 24-jarige Luikenaar die diende in het 1ste Linieregiment.
Hij werd dodelijk getroffen door Duits mitrailleurvuur in het Oost-Vlaamse Kluizen en stierf om 10u45 op 11 november 1918.
Hij werd eerst begraven in Eeklo, later bijgezet in zijn woonplaats Flémalle bij Luik. Maar daar zou zijn graf intussen geruimd zijn. Er rest niets meer dat aan hem herinnert.
10u50: de laatste Fransman
10u50: de laatste Fransman
Volledig scherm
Het laatste officiële Franse slachtoffer was de 40-jarige Augustin Trébuchon, (foto) die sneuvelde in Vrigne-Meuse in de Franse Ardennen. Trébuchon bezat al een heus oorlogspalmares, vocht aan de Marne, de Somme, nabij Verdun en in de Artois. Op de bewuste 11de november was Trébuchon onderweg als koerier naar de eerste linies met het nieuws van de naderende wapenstilstand. Hij heeft de boodschap nooit kunnen overbrengen, want om 10u50 werd hij neergeschoten.
Een andere naam die bij de Fransen als ‘le dernier’ wordt genoemd is die van Auguste Renault, een Bretoen van 21, die om 10u58 zou gestorven zijn in het Belgische Robechies vlakbij Chimay. Hij werd getroffen door een bomscherf. Het is nooit duidelijk geworden of die van een Duitse of Franse artilleriebeschieting afkomstig was.
Deze laatste gesneuvelde had als familienaam Renault. Macaber toeval: de allereerste Franse gesneuvelde uit de Eerste Wereldoorlog had ook een Frans automerk als naam: Jules Peugeot.
Een andere naam die bij de Fransen als ‘le dernier’ wordt genoemd is die van Auguste Renault, een Bretoen van 21, die om 10u58 zou gestorven zijn in het Belgische Robechies vlakbij Chimay. Hij werd getroffen door een bomscherf. Het is nooit duidelijk geworden of die van een Duitse of Franse artilleriebeschieting afkomstig was.
Deze laatste gesneuvelde had als familienaam Renault. Macaber toeval: de allereerste Franse gesneuvelde uit de Eerste Wereldoorlog had ook een Frans automerk als naam: Jules Peugeot.
10u58: de laatste Brit
De Canadees George Lawrence Price wordt algemeen beschouwd als de laatste soldaat van het Britse rijk die sneuvelde in de Eerste Wereldoorlog.
Hij diende in het 28ste bataljon van de Canadian Expeditionary Force. Hij werd neergeschoten door een Duitse sluipschutter in het Belgische plaatsje Ville-sur-Haine nabij Bergen op 11 november om 10u58, twee minuten voor het ingaan van de wapenstilstand. Hij was 25 jaar oud.
In Canada en ook in Ville-sur-Haine werd hij geëerd als een held. Er is een school naar hem genoemd.
Wie de definitie van Britse soldaat beperkt tot Groot-Brittannië kan kiezen uit George Ellison of Edward Sullivan, maar die stierven iets vroeger dan Price.
Hij diende in het 28ste bataljon van de Canadian Expeditionary Force. Hij werd neergeschoten door een Duitse sluipschutter in het Belgische plaatsje Ville-sur-Haine nabij Bergen op 11 november om 10u58, twee minuten voor het ingaan van de wapenstilstand. Hij was 25 jaar oud.
In Canada en ook in Ville-sur-Haine werd hij geëerd als een held. Er is een school naar hem genoemd.
Wie de definitie van Britse soldaat beperkt tot Groot-Brittannië kan kiezen uit George Ellison of Edward Sullivan, maar die stierven iets vroeger dan Price.
10u59: de roekeloze Amerikaan
10u59: de roekeloze Amerikaan
Volledig scherm
De Amerikaan Henry Nicholas Gunther, een infanteriesoldaat van 23, notabene met Duitse roots, was pas in juli 1918 aangekomen in Frankrijk. Hij was kort tevoren gedegradeerd van onderofficier naar gewone soldaat en wou zich per se nog bewijzen voor de wapens definitief zouden zwijgen.
Bij een aanval op een Duitse schutterspost in Chaumont-devant-Damvillers, een Frans dorp ten noorden van Verdun, sprong hij recht en chargeerde.
De Duitse soldaten, wetende dat de wapenstilstand nakende was, probeerden hem nog af te weren en riepen: “Stop! Stop!” Ze wezen op hun horloge om aan te geven dat over een minuutje de oorlog zou eindigen. Maar Gunther vuurde twee kogels af, waarop de Duitsers terugschoten en hem in de borst raakten. Henry Gunther betaalde zijn roekeloosheid duur. Hij stierf om 10u59.
Bij een aanval op een Duitse schutterspost in Chaumont-devant-Damvillers, een Frans dorp ten noorden van Verdun, sprong hij recht en chargeerde.
De Duitse soldaten, wetende dat de wapenstilstand nakende was, probeerden hem nog af te weren en riepen: “Stop! Stop!” Ze wezen op hun horloge om aan te geven dat over een minuutje de oorlog zou eindigen. Maar Gunther vuurde twee kogels af, waarop de Duitsers terugschoten en hem in de borst raakten. Henry Gunther betaalde zijn roekeloosheid duur. Hij stierf om 10u59.
11u30: de allerlaatste was een Duitser
De bedenkelijke titel van allerlaatste dode van de Eerste Wereldoorlog gaat naar de Duitse luitenant Erwin Alexander Thomä, een 22-jarige oorlogsvrijwilliger uit Stuttgart. Hij zou na het ingaan de wapenstilstand van 11 uur neergeschoten zijn door Amerikaanse soldaten in het Franse plaatsje Stenay, niet ver van de Belgische grens.
Thomä had zelfs enkele Engelse zinnetjes uit het hoofd geleerd om te kunnen communiceren met de Amerikanen. Maar het mocht het niet zijn.
Toen hij tijdens een patrouille op een groep Amerikanen stootte, schoten die hem terstond neer. Zij waren nog niet op de hoogte gebracht van het staakt-het-vuren. Het was toen al ruim na 11 uur, mogelijk 11u30 of zelfs later.
Thomä had zelfs enkele Engelse zinnetjes uit het hoofd geleerd om te kunnen communiceren met de Amerikanen. Maar het mocht het niet zijn.
Toen hij tijdens een patrouille op een groep Amerikanen stootte, schoten die hem terstond neer. Zij waren nog niet op de hoogte gebracht van het staakt-het-vuren. Het was toen al ruim na 11 uur, mogelijk 11u30 of zelfs later.
Canvas Curiosa
Ben je geïnteresseerd in nog meer Canvas Curiosa?
Ontdek de eigenzinnige verhalen, de raadselachtige geschiedenissen, de boeiende, soms bizarre wetenswaardigheden.
Volg onze sociale media en kijk naar de videoreportage’s op VRT NU: http://cnv.as/nog-curiosa
Of kijk op ons YouTube-kanaal: https://cnv.as/curiosa-op-YT
Ontdek de eigenzinnige verhalen, de raadselachtige geschiedenissen, de boeiende, soms bizarre wetenswaardigheden.
Volg onze sociale media en kijk naar de videoreportage’s op VRT NU: http://cnv.as/nog-curiosa
Of kijk op ons YouTube-kanaal: https://cnv.as/curiosa-op-YT
Omlaag schuiven om verder te gaan
Swipe to continue
Vegen om verder te gaan
De laatste gesneuvelde
11 november 1918
11 uur
De laatste gesneuvelden
10u45: de laatste Belg
10u50: de laatste Fransman
10u58: de laatste Brit
10u59: de roekeloze Amerikaan
11u30: de allerlaatste was een Duitser
Canvas Curiosa