Canvas CuriosaDe boerka uit de NederlandenDe huik
Vandaag kijken we met verontwaardiging naar
Afghanistan, waar onder de taliban de boerka opnieuw zijn opgang maakt in het
straatbeeld. Een allesomhullende, vrouwonvriendelijke klederdracht.
Maar wist je dat vanaf de late middeleeuwen ook in onze Nederlanden een gelijkaardige mantel werd gedragen? De huik, die weliswaar niet vrouwonvriendelijk was bedoeld.
Maar wist je dat vanaf de late middeleeuwen ook in onze Nederlanden een gelijkaardige mantel werd gedragen? De huik, die weliswaar niet vrouwonvriendelijk was bedoeld.
Een zwarte sluier
De huik was een lange kapmantel voor vrouwen, die op het
hoofd werd gedragen en niet om de schouders. Hij was gemaakt van zware wollen
lakenstof en werd vaak met een houten blokje op het hoofd gezet, de zogenaamde 'snavel'.
De klokvormige mantel zonder mouwen omhulde het hele lichaam en de vrouw kon haar gelaat bedekken door de stof rondom te draperen als een sluier.
De kleur was meestal egaal zwart, maar er waren ook uitvoeringen in andere kleuren.
De klokvormige mantel zonder mouwen omhulde het hele lichaam en de vrouw kon haar gelaat bedekken door de stof rondom te draperen als een sluier.
De kleur was meestal egaal zwart, maar er waren ook uitvoeringen in andere kleuren.
Afkomstig uit het Oosten?
In onze contreien duikt deze mantel op in de late middeleeuwen. Sommige historici menen dat het gebruik van deze klederdracht vanuit Marokko en Zuid-Spanje – toen nog islamitisch gebied – naar hier zou zijn overgewaaid na de kruistochten.
Anderen zijn van oordeel dat de huik gewoon een verdere ontwikkeling is van de klassieke kapmantel. De koude, die hier toen heerste, dwong de mensen ertoe om zulke zware klokvormige capes te gaan dragen. Men spreekt over de Kleine IJstijd van de 14de tot de 17de eeuw.
Anderen zijn van oordeel dat de huik gewoon een verdere ontwikkeling is van de klassieke kapmantel. De koude, die hier toen heerste, dwong de mensen ertoe om zulke zware klokvormige capes te gaan dragen. Men spreekt over de Kleine IJstijd van de 14de tot de 17de eeuw.
Nederlandse klederdracht
De huik was in gebruik in de hele Nederlanden. We zien de mantel afgebeeld op prenten en schilderijen, zoals hier bij Pieter Brueghel.
Het uitzicht en de wijze van dragen verschillen: soms wordt de huik als een wijde cape losjes over het hoofd gedragen. Soms is de huik een allesomsluitende klok, die ook het gezicht van de vrouw bedekt.
Overigens zien we ook wel eens een man die zich in een huik heeft gehuld, als bescherming tegen de winterkou.
Het uitzicht en de wijze van dragen verschillen: soms wordt de huik als een wijde cape losjes over het hoofd gedragen. Soms is de huik een allesomsluitende klok, die ook het gezicht van de vrouw bedekt.
Overigens zien we ook wel eens een man die zich in een huik heeft gehuld, als bescherming tegen de winterkou.
Verschillende types
Op dit 17de-eeuwse Hollandse winterlandschap, een schilderij van Hendrick Avercamp, zien we vrouwen met verschillende types van de huik.
Vooraan een rijke dame met een sierlijke, geplisseerde huik, vastgehouden met een rond hoedje. Dit type van huik was vooral populair in het katholieke zuiden. Zo’n Brabantse huik was minder verhullend.
Rechts en achteraan dragen twee vrouwen de klassieke Hollandse huik met klepje of snavel op het hoofd.
In de noordelijke streken, zoals Holland, vooral dan in streng calvinistische kringen, was de huik haast zoals een boerka. Dat zorgde trouwens wel eens voor problemen, want in sommige steden mocht een persoon zijn gelaat niet verbergen.
Zo was er in Amsterdam in de 16de eeuw tijdelijk een verbod om met ‘bedeckts hoofts’ rond te lopen. Ongure types wilden zich wel eens verbergen in een huik om op die manier aan de stadswachten te ontsnappen.
Vooraan een rijke dame met een sierlijke, geplisseerde huik, vastgehouden met een rond hoedje. Dit type van huik was vooral populair in het katholieke zuiden. Zo’n Brabantse huik was minder verhullend.
Rechts en achteraan dragen twee vrouwen de klassieke Hollandse huik met klepje of snavel op het hoofd.
In de noordelijke streken, zoals Holland, vooral dan in streng calvinistische kringen, was de huik haast zoals een boerka. Dat zorgde trouwens wel eens voor problemen, want in sommige steden mocht een persoon zijn gelaat niet verbergen.
Zo was er in Amsterdam in de 16de eeuw tijdelijk een verbod om met ‘bedeckts hoofts’ rond te lopen. Ongure types wilden zich wel eens verbergen in een huik om op die manier aan de stadswachten te ontsnappen.
Spreekwoorden
De term huik duikt op in allerlei Nederlandse spreekwoorden.
Op dit schilderij van Pieter Brueghel hangt een vrouw haar man de blauwe huik om. Dat betekent dat ze haar man bedriegt, dat ze overspel pleegt.
Vooral in calvinistische milieus werd een link gelegd tussen de huik en deugdzaamheid: een vrouw die een huik droeg, liet daarmee zien dat zij een degelijke, goede, zorgzame huisvrouw was. Wanneer ze haar huik afdeed en die over haar man hing, deed ze dus afstand van haar deugdzaamheid.
Op dit schilderij van Pieter Brueghel hangt een vrouw haar man de blauwe huik om. Dat betekent dat ze haar man bedriegt, dat ze overspel pleegt.
Vooral in calvinistische milieus werd een link gelegd tussen de huik en deugdzaamheid: een vrouw die een huik droeg, liet daarmee zien dat zij een degelijke, goede, zorgzame huisvrouw was. Wanneer ze haar huik afdeed en die over haar man hing, deed ze dus afstand van haar deugdzaamheid.
Nog een voorstelling door Brueghel, ditmaal het spreekwoord: de huik naar de wind hangen.
Dat wil zeggen dat je makkelijk van standpunt verandert naargelang van de omstandigheden.
De uitdrukking heeft een negatieve ondertoon: wie zijn standpunten telkens weer aanpast, staat niet achter zijn overtuigingen, maar kijkt in de eerste plaats naar wat handig of voordelig is voor hem of haar.
Kortom, een platte opportunist.
Dat wil zeggen dat je makkelijk van standpunt verandert naargelang van de omstandigheden.
De uitdrukking heeft een negatieve ondertoon: wie zijn standpunten telkens weer aanpast, staat niet achter zijn overtuigingen, maar kijkt in de eerste plaats naar wat handig of voordelig is voor hem of haar.
Kortom, een platte opportunist.
Begrafenisstoet in Wieringen
Tot in de vorige eeuw werd de huik nog gedragen in sommige streng gereformeerde gemeenten in Nederland, vooral dan als rouwkledij.
In dit oude filmpje zie je een begrafenisstoet op het voormalige Zuiderzee-eiland Wieringen. Een gezelschap loopt achter de kist, eerst de dominee, dan de mannelijke familieleden.
Daarachter volgen de vrouwen die tot de naaste familie van de overledene behoren. Zij dragen een huik, die hen helemaal omhult. Ze bedekken ook hun gelaat. De draagsters zijn niet te herkennen. De huik van zware lakenstof zondert hen met hun verdriet af van de nieuwsgierige buitenwereld.
Verdere verwanten en kennissen dragen traditionele klederdrachten.
In dit oude filmpje zie je een begrafenisstoet op het voormalige Zuiderzee-eiland Wieringen. Een gezelschap loopt achter de kist, eerst de dominee, dan de mannelijke familieleden.
Daarachter volgen de vrouwen die tot de naaste familie van de overledene behoren. Zij dragen een huik, die hen helemaal omhult. Ze bedekken ook hun gelaat. De draagsters zijn niet te herkennen. De huik van zware lakenstof zondert hen met hun verdriet af van de nieuwsgierige buitenwereld.
Verdere verwanten en kennissen dragen traditionele klederdrachten.
Voor / na weergave
Huik of boerka
Er zijn gelijkenissen zijn tussen de huik uit onze Nederlanden en de boerka uit Afghanistan. Hetzelfde kan gezegd worden van gelijkaardige gewaden zoals de nikab uit Arabische landen en de chador uit Iran.
Toch is er een verschil.
De huik was in eerste instantie niet bedoeld om het vrouwelijke lichaam te verhullen en te verbergen, terwijl dat bij de boerka wel de bedoeling is.
Maar zoals gezegd: in streng religieuze middens werd het dragen van de huik wel als fatsoenlijk beschouwd.
Toch is er een verschil.
De huik was in eerste instantie niet bedoeld om het vrouwelijke lichaam te verhullen en te verbergen, terwijl dat bij de boerka wel de bedoeling is.
Maar zoals gezegd: in streng religieuze middens werd het dragen van de huik wel als fatsoenlijk beschouwd.
Canvas Curiosa
Ben je geïnteresseerd in nog meer Canvas Curiosa?
Ontdek de eigenzinnige verhalen, de raadselachtige geschiedenissen, de boeiende, soms bizarre wetenswaardigheden.
Volg onze sociale media en kijk naar de videoreportage’s op VRT NU: http://cnv.as/nog-curiosa
Of kijk op ons YouTube-kanaal:
https://cnv.as/curiosa-op-YT
Ontdek de eigenzinnige verhalen, de raadselachtige geschiedenissen, de boeiende, soms bizarre wetenswaardigheden.
Volg onze sociale media en kijk naar de videoreportage’s op VRT NU: http://cnv.as/nog-curiosa
Of kijk op ons YouTube-kanaal:
https://cnv.as/curiosa-op-YT
Omlaag schuiven om verder te gaan
Swipe to continue
Vegen om verder te gaan
De boerka uit de Nederlanden
Een zwarte sluier
Afkomstig uit het Oosten?
Nederlandse klederdracht
Verschillende types
Spreekwoorden
Begrafenisstoet in Wieringen
Huik of boerka
Canvas Curiosa
